*Γράφει η Δρ. Αίγλη Ζέλλου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας, ΕΚΠΑ, Υπεύθυνη της Μονάδας Γαστρεντερολογίας – Ηπατολογίας και Διατροφής της Β΄ Παιδιατρικής Κλινικής, Νοσ. Παίδων «Παναγιώτη & Αγλαΐας Κυριακού»
Το σύνδρομο Alagille (ALGS) είναι μια σπάνια γενετική νόσος που επηρεάζει πολλαπλά όργανα στο σώμα, κυρίως το ήπαρ (συκώτι), αλλά συχνά και την καρδιά, τα μάτια, τα οστά και τα νεφρά. Πρόκειται για μια κληρονομική διαταραχή με αυτοσωματικό επικρατούντα χαρακτήρα, δηλαδή η ύπαρξη μιας μόνο μεταλλαγής σε ειδικά γονίδια (συνήθως JAG1 ή NOTCH2) αρκεί για να προκαλέσει τη νόσο. Παρόλα αυτά, πολλές περιπτώσεις είναι «de novo», δηλαδή προκύπτουν για πρώτη φορά στο παιδί χωρίς να υπάρχει γνωστό ιστορικό στην οικογένεια.
Η βασική παθοφυσιολογία αφορά έλλειψη ή δυσλειτουργία των μικρών χοληφόρων σωληναρίων μέσα στο ήπαρ, με αποτέλεσμα την αδυναμία της χολής να απομακρυνθεί κανονικά. Η χολή μένει παγιδευμένη στο ήπαρ και προκαλεί χολοστατική βλάβη, φλεγμονή και με τον χρόνο μπορεί να οδηγήσει σε προοδευτική ηπατική βλάβη και κίρρωση.
Πόσο συχνό είναι;
Το σύνδρομο Alagille είναι σπάνιο. Εκτιμάται ότι επηρεάζει περίπου 1 στα 30.000 με 45.000 άτομα διεθνώς.
Κλινικά χαρακτηριστικά – Τι βλέπουν οι ασθενείς;
Αν και κάθε περίπτωση είναι διαφορετική, υπάρχουν σημαντικά συχνά συμπτώματα και σημεία που μπορεί να εμφανιστούν:
1. Ηπατικά συμπτώματα
- Χολόσταση και ίκτερος (κιτρίνισμα του δέρματος/ματιών)
- Σοβαρός κνησμός (φαγούρα) – ένα από τα πιο ενοχλητικά συμπτώματα, που μπορεί να είναι καταστροφικός για την ποιότητα ζωής των παιδιών.
- Συσσώρευση χολικών οξέων → ερεθισμός δέρματος με πληγές στα κάτω άκρα και τον κορμό.
2. Εξωηπατικές εκδηλώσεις
- Καρδιακές ανωμαλίες, όπως στένωση της πνευμονικής αρτηρίας ή τετραλογία του Fallot.
- Οφθαλμολογικές αλλοιώσεις (π.χ. οπίσθιο εμβρυότοξο).
- Ανωμαλίες στα οστά – π.χ. «butterfly» σπόνδυλοι.
- Δυσμορφικά χαρακτηριστικά προσώπου και άλλες συστηματικές εκδηλώσεις.
Άλλα προβλήματα
- Καθυστέρηση ανάπτυξης, δυσκολίες θρέψης και προβλήματα με απορρόφηση λιπών.
- Κίνδυνος επιπλοκών λόγω φλεγμονής ή προοδευτικής ηπατικής βλάβης.
Προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ασθενείς
Ένα από τα πιο δύσκολα συμπτώματα στην καθημερινότητα είναι ο σοβαρός κνησμός. Αποτελεί βασικό λόγο για αναζήτηση θεραπείας και για κάποιους ασθενείς είναι τόσο έντονος που διαταράσσει τον ύπνο, τη διάθεση, την παρακολούθηση των μαθημάτων στο σχολείο και την ανάπτυξη. Σε μερικές περιπτώσεις, η συνεχής εκδήλωση και αντιμετώπιση του κνησμού μπορεί να επηρεάσει και τη λειτουργία ολόκληρης της οικογένειας.
Η προοδευτική βλάβη του ήπατος μπορεί να οδηγήσει σε κίρρωση, πυλαία υπέρταση και τελικά σε ηπατική ανεπάρκεια ή την ανάγκη μεταμόσχευσης ήπατος.
Η Global ALagille Alliance (GALA) είναι μια από τις μεγαλύτερες διεθνείς μελέτες που εξέτασαν την φυσική ιστορία του ALGS με τη συμμετοχή πάνω από 1.000 ασθενών από όλο τον κόσμο και την Ελλάδα. Μεταξύ των βασικών ευρημάτων:
- Εως και 66% των παιδιών με ALGS θα έχουν τουλάχιστον ένα σοβαρό ηπατικό συμβάν (όπως πυλαία υπέρταση, μεταμόσχευση) μέχρι τα 18 χρόνια.
- Η αύξηση των χολικών οξέων στο αίμα το πρώτο έτος της ζωής συνδέεται με χειρότερη επιβίωση του φυσικού ήπατος.
- Άλλοι βιοχημικοί δείκτες όπως η χολερυθρίνη ορού βοηθούν στην πρόβλεψη της πορείας.
Αυτά τα δεδομένα βοηθούν τους ιατρούς να ταξινομούν τον κίνδυνο και να αποφασίζουν πότε είναι η κατάλληλη στιγμή για επιθετικότερη αντιμετώπιση ή μεταμόσχευση.
Θεραπεία
Δεν υπάρχει ακόμη οριστική θεραπεία που να εξαλείφει το σύνδρομο. Ωστόσο, υπάρχουν σημαντικές βελτιώσεις στη φροντίδα των ασθενών:
Φαρμακευτική αντιμετώπιση κνησμού
- Τα νέα φάρμακα είναι αναστολείς των ειλεϊκών υποδοχέων των χολικών οξέων (iBAT) και μειώνουν την επαναπρόσληψη χολικών οξέων από το λεπτό έντερο και μπορούν να μειώσουν τον κνησμό και τα χολικά οξέα στο αίμα. Ο FDA των ΗΠΑ έχει εγκρίνει αυτά τα φάρμακα για ασθενείς με σοβαρό κνησμό λόγω ALGS, με >90% ανταπόκριση στη μείωση συμπτωμάτων.
Άλλες θεραπείες
Παραδοσιακά χρησιμοποιούνταν διάφορα φάρμακα (χολεστυραμίνη, ριφαμπίνη, σερτραλίνη), αλλά με περιορισμένη ή ασταθή αποτελεσματικότητα.
Μεταμόσχευση ήπατος
Σε προχωρημένη ηπατική νόσο ή πολύ σοβαρά συμπτώματα, η μεταμόσχευση ήπατος παραμένει μια σημαντική επιλογή και μπορεί να βελτιώσει δραματικά την επιβίωση και ποιότητα ζωής.
Πρόγνωση και προοπτικές βελτίωσης
Παρά τις προκλήσεις, η πρόγνωση έχει βελτιωθεί τα τελευταία χρόνια χάρη σε πιο έγκαιρη διάγνωση, καλύτερη υποστήριξη και νεότερα φάρμακα. Η έρευνα συνεχίζεται για να κατανοηθεί καλύτερα η νόσος και να αναπτυχθούν στοχευμένες θεραπείες που να μειώνουν την πρόοδο της ηπατικής βλάβης και να βελτιώνουν τη μακροχρόνια επιβίωση.
Διαβάστε επίσης
Δύο σπάνια παιδιατρικά σύνδρομα που «χτυπούν» το ήπαρ – Πώς τα αναγνωρίζουμε
Ο πρώτος κατάλογος που αναγνωρίζει 7.000 σπάνιες παθήσεις στην Ελλάδα
