*Γράφει η Δρ. Σταματούλα Τσικρικά, Πρόεδρος Ομάδας Προαγωγής Υγείας και Διακοπής Καπνίσματος Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας, Secretary of UEMS Pneumology Section, Πρόεδρος Ένωσης Πνευμονολόγων Ελλάδας
Η αναπνευστική υγεία, αν και επί δεκαετίες θεωρούνταν σταθερή και σχεδόν αυτονόητη, στη σύγχρονη εποχή αναδεικνύεται σε ένα από τα πιο ευάλωτα πεδία της ανθρώπινης υγείας. Οι πνεύμονες βρίσκονται σήμερα αντιμέτωποι με αθροιστικές και σοβαρές απειλές, οι οποίες προκύπτουν από περιβαλλοντικούς, μικροβιακούς, συμπεριφορικούς και κοινωνικούς παράγοντες.
Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής
Πρώτος και ίσως πιο πολυσύνθετος παράγοντας είναι η κλιματική αλλαγή και η ατμοσφαιρική ρύπανση, που έχουν μεταβάλει δραματικά τη σύσταση του εισπνεόμενου αέρα. Η σχέση μεταξύ των δύο είναι αμφίδρομη, καθώς η ατμοσφαιρική ρύπανση επιδεινώνει την κλιματική αλλαγή, ενώ η κλιματική αλλαγή ενισχύει τους κινδύνους που δημιουργεί η ρύπανση.
Οι παρατεταμένες υψηλές θερμοκρασίες, οι απότομες μεταβολές της υγρασίας, τα ακραία καιρικά φαινόμενα, οι πυρκαγιές σε συνδυασμό με τα αυξημένα επίπεδα αιωρούμενων σωματιδίων και τοξικών ρύπων, δημιουργούν ένα επιβαρυντικό μίγμα με ιδιαίτερα επικίνδυνες συνέπειες. Το αποτέλεσμα είναι μια καθολική απειλή για την αναπνευστική υγεία, όχι μόνο για τα ευάλωτα άτομα, αλλά και για τον γενικό πληθυσμό.
Ο ρόλος των αντιβιοτικών
Παράλληλα, παρότι η Ιατρική έχει σημειώσει αξιοσημείωτη πρόοδο στην ανάπτυξη νέων θεραπευτικών επιλογών, η αντοχή στα αντιβιοτικά εξακολουθεί να αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις.
Η αλόγιστη κατανάλωση αντιβιοτικών στην κοινότητα, η ελλιπής συμμόρφωση στις ιατρικές οδηγίες και η μη ανακάλυψη νέων, αποτελεσματικών αντιβιοτικών ενάντια στα ανθεκτικά παθογόνα, διατηρούν υψηλά τα ποσοστά νοσηρότητας και θνησιμότητας από σοβαρές λοιμώξεις του αναπνευστικού κυρίως στις ευάλωτες ομάδες.
Τα συμπτώματα που υποτιμώνται
Μια ακόμη απειλή, λιγότερο ορατή αλλά εξαιρετικά σημαντική, είναι η ανεπαρκής και καθυστερημένη διάγνωση των χρόνιων αναπνευστικών νοσημάτων. Χιλιάδες άνθρωποι παγκοσμίως όπως και στη χώρα μας, ζουν με βρογχικό άσθμα ή Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) χωρίς να το γνωρίζουν ή να το αναγνωρίζουν.
Τα συμπτώματα συχνά υποτιμώνται ή αποδίδονται λανθασμένα σε άλλες αιτίες, όπως το άγχος. Η έλλειψη σωστής ενημέρωσης, η απουσία τακτικών σπιρομετρήσεων και η μη έγκαιρη παραπομπή στον πνευμονολόγο οδηγούν σε καθυστερημένες διαγνώσεις, ενώ η πρώιμη θεραπευτική παρέμβαση θα μπορούσε να προλάβει μη αναστρέψιμες βλάβες.
Τα βλαβερά καπνικά προϊόντα
Μέσα σε αυτό το ήδη επιβαρυμένο πλαίσιο έρχεται να προστεθεί η ραγδαία αύξηση της χρήσης νέων καπνικών προϊόντων, κυρίως από εφήβους, οι οποίοι τα αντιλαμβάνονται ως μια δήθεν λιγότερο επιβλαβή μορφή καπνίσματος. Οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις των προϊόντων αυτών δεν είναι ακόμη πλήρως γνωστές, την ίδια στιγμή που χρειάστηκαν δεκαετίες για να τεκμηριωθούν οι θανατηφόρες συνέπειες του παραδοσιακού τσιγάρου.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, 37 εκατομμύρια παιδιά χρησιμοποιούν καθημερινά καπνό, ενώ η χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων στους νέους υπερβαίνει κατά 20% τη χρήση στους ενήλικες. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι το άτμισμα μπορεί να λειτουργήσει ως ένας σύγχρονος «Δούρειος Ίππος» για τον εθισμό των εφήβων στη νικοτίνη, οδηγώντας σε σημαντικές δυσκολίες απεξάρτησης στην ενήλικη ζωή.
Η σύγχυση του Διαδικτύου
Τέλος, μια νέα και ταχέως αναδυόμενη απειλή είναι ο «ιατρός του ίντερνετ». Η αυτοδιάγνωση μέσω μη αξιόπιστων πηγών, η σύγχυση που προκαλείται από αντικρουόμενες ή αναληθείς πληροφορίες και η αυξανόμενη δυσπιστία απέναντι στην επιστημονική γνώση οδηγούν πολλούς ανθρώπους σε καθυστερημένη αναζήτηση ιατρικής βοήθειας.
Κατά συνέπεια, υπονομεύεται η διαπροσωπική σχέση ασθενούς–ιατρού, θεμέλιο της ορθής ιατρικής πρακτικής, στερώντας από τον ασθενή την εξατομικευμένη και τεκμηριωμένη καθοδήγηση που μόνο ένας έμπειρος επαγγελματίας υγείας μπορεί να προσφέρει.
Διαβάστε επίσης
Ο «σιωπηλός» παράγοντας που επιταχύνει τη γήρανση των πνευμόνων και δυσκολεύει την αναπνοή
Ποιος είναι ο διατροφικός «ύποπτος» που ενοχοποιείται για το παιδικό άσθμα
