Η φωτογραφία μόλις τραβήχτηκε και όλοι σκύβουν πάνω από την οθόνη του κινητού. Τα χαμόγελα κρατούν μόνο λίγα δευτερόλεπτα. «Σβήσ’ τη, βγήκα χάλια», λέει κάποιος. «Κοίτα τα μπράτσα μου», σχολιάζει ένας άλλος. «Μην τολμήσεις να την ανεβάσεις», ακούγεται από την άκρη της παρέας. Κι όμως, οι υπόλοιποι κοιτούν την ίδια εικόνα και βλέπουν κάτι εντελώς διαφορετικό: Ένα όμορφο βράδυ, μία χαρούμενη παρέα, ένα πρόσωπο που γελά αληθινά. Γιατί, λοιπόν, είμαστε συχνά τόσο αυστηροί με τη δική μας εικόνα;
Η ψυχοθεραπεύτρια Carolyn Karoll, ειδική στην αποκατάσταση από διατροφικές διαταραχές, εξηγεί με άρθρο της στο Psychology Today ότι το πρόβλημα δεν είναι απαραίτητα η φωτογραφία. Είναι ο «φακός» μέσα από τον οποίο την κοιτάζουμε.
Δεν βλέπουμε μόνο την εικόνα
Όταν κοιτάζουμε μία φωτογραφία του εαυτού μας, δεν εξετάζουμε απλώς αυτό που αποτύπωσε η κάμερα. Μαζί μας φέρνουμε όλα όσα ήδη πιστεύουμε για την εμφάνιση και την αξία μας. Όπως εξηγεί η ειδικός, παλιότερα σχόλια από γονείς, φίλους, συντρόφους ή προπονητές, περιστατικά bullying για το βάρος, κοινωνικά πρότυπα ομορφιάς, τελειομανία και η επίμονη αίσθηση ότι «δεν είμαι αρκετός» μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε κάθε φωτογραφία.
Έτσι, η εικόνα παύει να είναι ουδέτερη. Περνά μέσα από χρόνια αυτοκριτικής και προσωπικών ανασφαλειών.
Η ψυχολογία περιγράφει αυτό το φαινόμενο ως προκατάληψη επιβεβαίωσης: Tην τάση μας να αναζητούμε στοιχεία που επιβεβαιώνουν κάτι το οποίο ήδη πιστεύουμε. Εάν κάποιος έχει πειστεί ότι δεν είναι ελκυστικός, δεν κοιτάζει τη φωτογραφία για να τη δει συνολικά. Τη «σκανάρει» αναζητώντας αποδείξεις. Ένα βλέμμα, μια γωνία του σώματος ή μια έκφραση μετατρέπονται αμέσως σε επιβεβαίωση της παλιάς πεποίθησης.
Η φωτογραφία δεν είναι πια μια φωτογραφία. Γίνεται «απόδειξη» ότι η αρνητική εικόνα που έχει για τον εαυτό του είναι αληθινή.
Γιατί είμαστε πιο επιεικείς με τους άλλους
Συνήθως κοιτάζουμε τους ανθρώπους που αγαπάμε με πολύ μεγαλύτερη καλοσύνη από όση δείχνουμε στον εαυτό μας. Όταν ένας φίλος μάς δείχνει μια φωτογραφία και παραπονιέται ότι βγήκε άσχημα, σπάνια προσέχουμε αυτό που επικρίνει. Μπορεί να βλέπουμε το χαμόγελό του, το όμορφο φως, τη χαρά στο πρόσωπό του ή να θυμόμαστε πόσο καλά περάσαμε εκείνη την ημέρα.
Όταν πρόκειται για τη δική μας εικόνα, όμως, η προσοχή στενεύει. Εκεί που ο φίλος μας βλέπει «πόσο χαρούμενη ήσουν», εμείς βλέπουμε μόνο ότι δεν μας αρέσουν τα χέρια, η κοιλιά, το χαμόγελο ή το προφίλ μας. Η διαφορά αυτή δείχνει ότι η αντίδρασή μας δεν αποτελεί αντικειμενική αξιολόγηση της φωτογραφίας. Είναι μια παλιά αφήγηση για τον εαυτό μας, τόσο γνώριμη ώστε έχουμε αρχίσει να τη θεωρούμε πραγματικότητα.
Όταν η ανάμνηση γίνεται διαγωνισμός εμφάνισης
Οι φωτογραφίες δημιουργήθηκαν για να διατηρούν στιγμές. Κάπου στην πορεία, όμως, πολλοί άνθρωποι σταμάτησαν να τις χρησιμοποιούν ως αναμνήσεις και άρχισαν να τις αντιμετωπίζουν σαν τεστ εμφάνισης. Αντί να αναρωτιόμαστε «άξιζε αυτή η στιγμή να μείνει;», ρωτάμε «φαίνομαι αρκετά καλός;».
Όταν η εμφάνιση γίνεται η βασική προϋπόθεση για να αποδεχτούμε μια φωτογραφία, όλα τα υπόλοιπα περνούν στο περιθώριο: To ταξίδι, η γιορτή, οι φίλοι, οι άνθρωποι που αγαπάμε και το συναίσθημα της στιγμής. Χρόνια αργότερα, πολλοί ξαναβλέπουν μια φωτογραφία που κάποτε μισούσαν και απορούν με την αυστηρότητά τους. Η εικόνα δεν έχει αλλάξει. Εκείνο που άλλαξε είναι η σχέση τους με τον εαυτό τους.
Τότε μπορεί να δουν αυτό που οι άλλοι έβλεπαν εξαρχής. Ή να νιώσουν λύπη επειδή αφιέρωσαν τόσο χρόνο νιώθοντας ντροπή για την εμφάνισή τους, αντί να εκτιμήσουν την εμπειρία που αποτυπωνόταν μπροστά τους.
Πώς να κοιτάξουμε διαφορετικά μια φωτογραφία
Την επόμενη φορά που μια εικόνα θα προκαλέσει την αυτόματη αντίδραση «βγήκα χάλια», αξίζει να μην τη δεχτούμε αμέσως ως την τελική αλήθεια, λέει η ειδικός. Μπορούμε να αναρωτηθούμε: «Τι συνέβαινε εκείνη την ημέρα; Με ποιους ανθρώπους ήμουν; Τι ένιωθα; Τι θα πρόσεχα πρώτο, εάν στη φωτογραφία βρισκόταν κάποιος που αγαπώ αντί για εμένα;».
Ο στόχος δεν είναι να αγαπήσουμε ξαφνικά κάθε φωτογραφία μας. Είναι να θυμηθούμε ότι η πρώτη αντίδραση αποτελεί μία ερμηνεία και όχι απαραίτητα την πραγματικότητα. Ο τρόπος με τον οποίο κοιτάζουμε τον εαυτό μας έχει διαμορφωθεί μέσα σε χρόνια. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί, επίσης, να αλλάξει.
Σε μερικά χρόνια πιθανότατα δεν θα θυμόμαστε τη μικρή «ατέλεια» που σήμερα μονοπωλεί την προσοχή μας. Θα θυμόμαστε ποιος στεκόταν δίπλα μας, τι μας έκανε να γελάσουμε και τι σήμαινε εκείνη η περίοδος της ζωής μας. Αυτές είναι οι στιγμές που οι φωτογραφίες προορίζονται να διατηρούν. Και αξίζουν πολύ περισσότερο χώρο από τα ανέφικτα πρότυπα με τα οποία έχουμε μάθει να μετράμε τον εαυτό μας.
Διαβάστε επίσης
Τι κρατά ένα ζευγάρι μαζί; Η απλή συνήθεια που κάνει τη διαφορά
Απώλεια μνήμης: Οι 12 «κλέφτες» των αναμνήσεων – Tips πρόληψης
