Δε φαίνονται με γυμνό μάτι, αλλά βρίσκονται παντού: στα ρούχα που φοράμε, στους καναπέδες που καθόμαστε, ακόμα και στα φαγητά τα οποία τρώμε. Ο λόγος για τα μικροπλαστικά, τα οποία αφήνουν ένα αόρατο «σύννεφο» μικροσωματιδίων, με κύριους υπαίτιους τα συνθετικά ενδύματα. Σκεφτείτε ότι κάθε φορά που φοράτε το αγαπημένο σας πουλόβερ, κατασκευασμένο πιθανότατα από πολυεστέρα, απελευθερώνονται στην ατμόσφαιρα του σπιτιού σας αμέτρητες μικροσκοπικές ίνες, που με κάθε αναπνοή, μπορούν να εισέλθουν στο αναπνευστικό σας σύστημα.
Γι’ αυτό και οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η μεγαλύτερη έκθεση στα μικροπλαστικά συμβαίνει σε εσωτερικούς χώρους. Τα καλά νέα είναι ότι υπάρχουν πράγματα που μπορούμε να κάνουμε στο σπίτι μας για να το αποφύγουμε.
«Τα μικροπλαστικά είναι παντού και δεν μπορούμε να τα αποφύγουμε εντελώς», λέει η Dana Barr, καθηγήτρια επιστημών έκθεσης στο Πανεπιστήμιο Emory. «Αλλά υπάρχουν τρόποι να μειώσεις σημαντικά την έκθεσή σου με τον χρόνο, κυρίως μέσω αλλαγών στη συμπεριφορά μας».
Πόσο μολυσμένος είναι ο αέρας του σπιτιού μας;
Παρότι παλαιότερα θεωρούνταν ότι τα μικροπλαστικά εισέρχονται στον οργανισμό κυρίως μέσω της τροφής και του νερού, νεότερα δεδομένα δείχνουν ότι η εισπνοή μπορεί να αποτελεί τον βασικότερο δρόμο έκθεσης. Για παράδειγμα, είναι πιθανότερο να εισπνεύσετε περισσότερα μικροπλαστικά κατά την προετοιμασία ενός γεύματος με μύδια, παρά από την κατανάλωση των ίδιων των θαλασσινών, σύμφωνα με μελέτη. Σε κάποιες χώρες, οι άνθρωποι μπορεί να καταναλώνουν περίπου 4.620 σωματίδια τον χρόνο, αλλά να εισπνέουν 3 έως 15 φορές περισσότερα.
Στις ανεπτυγμένες χώρες, οι άνθρωποι περνούν έως και το 90% του χρόνου τους σε εσωτερικούς χώρους. Αυτό σημαίνει ότι η ποιότητα του αέρα μέσα στο σπίτι έχει καθοριστική σημασία. Μελέτες έχουν δείξει ότι η συγκέντρωση μικροπλαστικών σε εσωτερικούς χώρους μπορεί να είναι έως και οκτώ φορές υψηλότερη σε σχέση με το εξωτερικό περιβάλλον.
«Το γεγονός ότι περνάμε τόσο πολύ χρόνο μέσα στο σπίτι και αναπνέουμε αυτόν τον αέρα σημαίνει ότι πιθανότατα υποτιμούμε σε μεγάλο βαθμό την έκθεσή μας», τονίζει η Δρ Barr.
Πού αλλού βρίσκονται: Σκόνη, υφάσματα και καθημερινές συνήθειες
Τις περισσότερες φορές, τα μικροπλαστικά καταλήγουν στη σκόνη του σπιτιού, η οποία εύκολα επανέρχεται στον αέρα με την παραμικρή κίνηση. Μελέτες, όπως αυτή του Δρ. Jeroen Sonke, βιογεωχημικός στο Γαλλικό Εθνικό Κέντρο Επιστημονικής Έρευνας, έδειξαν ότι σε εσωτερικούς χώρους μπορεί να υπάρχουν πάνω από 500 μικροπλαστικά σωματίδια ανά κυβικό μέτρο αέρα, ενώ μέσα σε αυτοκίνητα ακόμη περισσότερα – πάνω από 2.200 θραύσματα.
Ειδικά για τα βρέφη, που βρίσκονται κοντά στο πάτωμα, η έκθεση μπορεί να είναι ιδιαίτερα αυξημένη. Ο Δρ. Sonke και οι συνάδελφοί του υπολόγισαν ότι η ποσότητα μικροπλαστικών που μπορεί να εισπνεύσει ένα βρέφος σε μια μέση ημέρα κυμαινόταν μεταξύ 19.000 και 75.000 σωματιδίων στην περιοχή των 1-10 μικρομέτρων. Για τους ενήλικες, ήταν 28.000 έως 108.000 σωματίδια την ημέρα.
Κύριες πηγές μικροπλαστικών θεωρούνται τα ρούχα, τα έπιπλα, οι κουρτίνες και τα χαλιά. «Στο σπίτι περιβαλλόμαστε από πλαστικά υλικά. Η καθημερινή χρήση τους – όταν καθόμαστε, κινούμαστε, τα πλένουμε ή τα καθαρίζουμε – προκαλεί φθορά και απελευθέρωση μικροπλαστικών», εξηγεί η Stephanie Wright, ερευνήτρια μικροπλαστικών στο Imperial College London.
Τα πλυντήρια και τα στεγνωτήρια ενισχύουν το φαινόμενο, καθώς η θερμότητα και η τριβή αυξάνουν την αποδέσμευση ινών. Για τον λόγο αυτό, οι ειδικοί προτείνουν:
- λιγότερο συχνό πλύσιμο ρούχων,
- μεγαλύτερα φορτία για μείωση της τριβής,
- στέγνωμα σε εξωτερικούς χώρους όταν είναι εφικτό,
- προτίμηση σε φυσικά υλικά όπως βαμβάκι, μαλλί και λινό.
Ο ρόλος του καθαρισμού
Ο καθαρισμός του σπιτιού μπορεί να λειτουργήσει τόσο θετικά όσο και αρνητικά. Η ηλεκτρική σκούπα απομακρύνει μικροπλαστικά από επιφάνειες, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να τα επαναφέρει στον αέρα. «Αυτό που συμβαίνει είναι ότι επαναιωρούνται σωματίδια που δεν απορροφώνται», εξηγεί η Barr, προτείνοντας τη χρήση μάσκας κατά τη διάρκεια του καθαρισμού.
Οι ειδικοί συνιστούν επίσης:
- χρήση σκουπών με φίλτρα HEPA,
- καλό αερισμό του χώρου,
- καθάρισμα επιφανειών με υγρό πανί πριν τη σκούπα.
Η Stephanie Wright υπογραμμίζει ότι η τακτική καθαριότητα βοηθά: «Αφαιρείς τα μικροπλαστικά πριν προλάβουν να επιστρέψουν στον αέρα».
Τα φίλτρα HEPA μπορούν να απομακρύνουν έως και το 99,97% των σωματιδίων από τον αέρα, αποτελώντας μια αποτελεσματική λύση για τον περιορισμό της έκθεσης. Αντίθετα, τα κλιματιστικά μπορεί να έχουν το αντίθετο αποτέλεσμα. Έρευνες δείχνουν ότι μπορούν να διασπείρουν μικροπλαστικά στον χώρο και να αυξήσουν τη συγκέντρωσή τους.
Τι γνωρίζουμε για τις επιπτώσεις στην υγεία;
Τα μικροπλαστικά έχουν ήδη ανιχνευθεί σε διάφορα όργανα του ανθρώπινου σώματος, με τους πνεύμονες να εμφανίζουν ιδιαίτερα υψηλές συγκεντρώσεις. Μικρότερα σωματίδια μπορούν να προκαλέσουν φλεγμονή ή ακόμη και να εισέλθουν στα κύτταρα. «Όσο πιο λεπτές και μικρές είναι οι ίνες, τόσο πιο βαθιά μπορούν να εισχωρήσουν στο αναπνευστικό σύστημα και στους πνεύμονες» εξηγεί η Stephanie Wright.
Παρότι τα δεδομένα παραμένουν περιορισμένα, οι επιστήμονες εκφράζουν ανησυχία, συγκρίνοντας τα μικροπλαστικά με άλλες επιβλαβείς ίνες, όπως ο αμίαντος.
Μια καθημερινή πρόκληση χωρίς εύκολες λύσεις
Η μείωση της έκθεσης στα μικροπλαστικά δεν είναι απλή υπόθεση. Ακόμη και λύσεις όπως η χρήση φυσικών υλικών ή ο συχνός αερισμός έχουν περιβαλλοντικές επιπτώσεις. «Είναι δύσκολο», παραδέχεται η Wright. «Σε αυτές τις περιπτώσεις, πρέπει να επιλέξουμε τις μάχες μας».
Σε κάθε περίπτωση, μικρές και συνειδητές αλλαγές στην καθημερινότητα μπορούν να κάνουν τη διαφορά, μέχρι να υπάρξουν ευρύτερες, συστημικές λύσεις για το παγκόσμιο πρόβλημα της πλαστικής ρύπανσης.
Διαβάστε επίσης
Μικροπλαστικά: Η «αόρατη» απειλή που αποδυναμώνει τα οστά και οδηγεί σε κατάγματα
Αόρατοι κίνδυνοι για το έμβρυο: Τι προκαλούν τα μικροπλαστικά στον πλακούντα
Παίζουν (και) με τα νεύρα μας τα μικροπλαστικά – Γιατί μας προκαλούν άγχος και κατάθλιψη
