Τελικά, αλλάζει ο άνθρωπος ή όχι; Η ιδέα ότι η προσωπικότητα ενός ανθρώπου είναι σταθερή καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής διαμορφώνει βαθιά τις αντιλήψεις και τη συμπεριφορά μας. Ωστόσο, μια ψυχολογική μελέτη για τη γήρανση, που διεξήχθη από ερευνητές στη Γερμανία και την Ελβετία, δείχνει ότι ακόμη και μετά τα 60, οι άνθρωποι μπορούν να αλλάξουν σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουν το άγχος, τα συναισθήματα και τις κοινωνικές προκλήσεις. Η έρευνα διεξήχθη υπό την καθοδήγηση της καθηγήτριας Cornelia Wrzus του Πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης και της καθηγήτριας Corina Aguilar-Raab του Πανεπιστημίου του Μάνχαϊμ και δημοσιεύθηκε στο Communications Psychology. Τα ευρήματα αμφισβητούν τη μακροχρόνια παραδοχή ότι η προσωπικότητα παραμένει αμετάβλητη μετά την ενηλικίωση.
Αναδιαμορφώνοντας τις κοινωνικο-συναισθηματικές δεξιότητες
Οι κοινωνικο-συναισθηματικές συμπεριφορές περιγράφουν την ικανότητα ενός ατόμου να αναγνωρίζει, να εκφράζει και να ρυθμίζει τα συναισθήματά του, καθώς και να διαχειρίζεται αποτελεσματικά τις κοινωνικές του σχέσεις. Αυτές οι ικανότητες συνδέονται στενά με τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας, τον τρόπο, δηλαδή, με τον οποίο τα άτομα σκέφτονται, αισθάνονται και συμπεριφέρονται σε διάφορες καταστάσεις.
Προηγούμενες έρευνες υποδηλώνουν ότι τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας τείνουν να σταθεροποιούνται μετά την πρώιμη ενηλικίωση. Για να διερευνήσει εάν μπορούν να αλλάξουν αργότερα στη ζωή, η ερευνητική ομάδα σχεδίασε ένα πρόγραμμα εκπαίδευσης 8 εβδομάδων με στόχο τη βελτίωση της συναισθηματικής σταθερότητας και της εξωστρέφειας — δύο χαρακτηριστικά που συνδέονται με την ανθεκτικότητα και την κοινωνική συμμετοχή.
Στη μελέτη πήραν συνολικά μέρος 165 άτομα, μεταξύ των οποίων νέοι ενήλικες και ηλικιωμένοι 60-80 ετών. Κάθε εβδομάδα, οι συμμετέχοντες παρακολουθούσαν οργανωμένες συνεδρίες και ολοκλήρωναν πρακτικές ασκήσεις, που είχαν σχεδιαστεί για να τους βοηθήσουν να διαχειρίζονται καλύτερα το άγχος και να αντιμετωπίζουν δύσκολες κοινωνικές καταστάσεις στην καθημερινότητά τους.
Η συναισθηματική σταθερότητα και η εξωστρέφεια μετρήθηκαν μέσω ερωτηματολογίων και ενός έμμεσου τεστ με τη χρήση υπολογιστή πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την εκπαίδευση. Οι συμμετέχοντες παρακολουθήθηκαν επίσης για ένα χρόνο μετά τη λήξη του προγράμματος, προκειμένου να εξεταστούν οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις.
Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά: Κατά μέσο όρο, η αλλαγή στις κοινωνικο-συναισθηματικές συμπεριφορές και τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας ήταν παρόμοια και στις δύο ηλικιακές ομάδες. Για την δρ. Wrzus, αυτό ήταν ένα απροσδόκητο εύρημα. «Μοιάζει πιο δύσκολο για τους ηλικιωμένους να μάθουν κάτι νέο, όπως μια ξένη γλώσσα ή ένα μουσικό όργανο», σημείωσε.
Κίνητρο: Ο παράγοντας – κλειδί
Για να κατανοήσουν γιατί οι ηλικιωμένοι επωφελήθηκαν τόσο πολύ, οι ερευνητές εξέτασαν πόσο εντατικά οι συμμετέχοντες ασκούσαν τις εβδομαδιαίες ασκήσεις. Διαπίστωσαν ότι οι ηλικιωμένοι ανέφεραν ελαφρώς υψηλότερα επίπεδα συμμετοχής, εμβαθύνοντας περισσότερο στο εκπαιδευτικό υλικό και τις εργασίες. Αυτή η μεγαλύτερη δέσμευση είναι πιθανό να αντιστάθμισε τους περιορισμούς μάθησης που σχετίζονται με την ηλικία. Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι η προσωπική ανάπτυξη συνεχίζεται στη διάρκεια της ζωής, υπό την προϋπόθεση ότι τα άτομα έχουν το κατάλληλο κίνητρο και την απαραίτητη υποστήριξη.
Αμφισβητώντας τις παγιωμένες ιδέες για τη γήρανση
Η μελέτη προσφέρει ενθαρρυντικά νέα για τους γηράσκοντες πληθυσμούς. «Τα αποτελέσματά μας έρχονται σε αντίθεση με την παραδοσιακή πεποίθηση ότι οι ηλικιωμένοι δεν μπορούν να μάθουν νέες δεξιότητες», δήλωσε η δρ. Wrzus. «Όταν έχουν το κατάλληλο κίνητρο, οι άνθρωποι διατηρούν την ικανότητα να αλλάζουν και να μαθαίνουν νέα πράγματα».
Καθώς ο ηλικιωμένος πληθυσμός αυξάνεται παγκοσμίως, η αναγνώριση της δυνατότητας προσωπικής ανάπτυξης στην τρίτη ηλικία γίνεται όλο και πιο σημαντική. Η έρευνα υποδηλώνει ότι η ανάπτυξη δεν σταματά στα 30 — ή ακόμα και στα 60. Με τα σωστά εργαλεία και κίνητρα, παραμένει δυνατή καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής.
Διαβάστε επίσης
Πιάνουν τα χέρια σας; Ήρθε η ώρα να μάθετε τι σημαίνει να έχετε «δύο αριστερά χέρια»
