Ο James Gallagher παρουσιαστής του BBC, πραγματοποίησε ένα μικρό, αλλά σημαντικό πείραμα. Κάθισε για 10 λεπτά δίπλα σε δρόμο πολυσύχναστης κυκλοφορίας με τέσσερις λωρίδες στο κέντρο του Λονδίνου. «Ήταν από εκείνους τους δρόμους όπου μπορείς να “γευτείς” τον αέρα και να μείνει στο στόμα σου μια αίσθηση σκόνης» λέει χαρακτηριστικά. Η συνέχεια στο εργαστήριο τον συνεπήρε και απέδειξε έναν πραγματικό κίνδυνο σε κάτι τόσο απλό, όσο τον αέρα που αναπνέουμε.
Όταν είδε το αίμα του κάτω από το μικροσκόπιο, είδε ξεκάθαρα τις αλλοιώσεις στα ερυθρά αιμοσφαίρια, με τη μορφή μαύρων σημαδιών. «Είμαι πλέον ένας από τους πρώτους ανθρώπους στον κόσμο που βλέπουν την ατμοσφαιρική ρύπανση να συσσωρεύεται μέσα στο ίδιο τους το σώμα» λέει στο ΒΒC.
Το συγκεκριμένο απλό πείραμα είχε ως στόχο να αναδείξει το πώς η ατμοσφαιρική ρύπανση επηρεάζει το σώμα μας και βλάπτει την υγεία. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η κακή ποιότητα αέρα εκτιμάται ότι σκοτώνει 30.000 ανθρώπους τον χρόνο, ενώ παράλληλα βλάπτει τα μωρά στη μήτρα και επιδεινώνει παθήσεις από το άσθμα έως την άνοια.
Το μεγαλύτερο μέρος της ατμοσφαιρικής ρύπανσης που εισέπνευσε προερχόταν από την κυκλοφορία των αυτοκινήτων -και συγκεκριμένα από τις εξατμίσεις, τη φθορά των ελαστικών και των φρένων. Ο καθηγητής Jonathan Grigg, από το Queen Mary University of London, αποκαλεί αυτό το σημείο «θάλαμο έκθεσης».
Όπως εξηγεί, οι περισσότεροι άνθρωποι λανθασμένα πιστεύουν πως η ατμοσφαιρική ρύπανση φιλτράρεται πλήρως από τη μύτη ή το στόμα μας ή παγιδεύεται και στη συνέχεια αποβάλλεται από τους πνεύμονες. «Αυτό που εξετάζουμε είναι αν τα μικρότερα σωματίδια όχι μόνο παραμένουν στους πνεύμονές σου, αλλά περνούν στην κυκλοφορία του αίματος και διασκορπίζονται σε όλο το σώμα», λέει ο Grigg.
Τι ακριβώς είδαν κάτω από το μικροσκόπιο;
Μετά τη 10λεπτη «δόση» αέρα του Λονδίνου, το δάχτυλο του δημοσιογράφου τρυπιέται και το δείγμα τοποθετείται στο μικροσκόπιο. Εκεί φαίνονται ξεκάθαρα τα ερυθρά αιμοσφαίρια που μεταφέρουν οξυγόνο στο σώμα μας. Μετά από λίγα λεπτά, όμως, η επίδραση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης είναι εμφανής: εμφανίζεται ως μικροσκοπικές μαύρες κουκκίδες «κολλημένες» στα ερυθρά αιμοσφαίρια.
Πρόκειται για σωματίδια άνθρακα και άλλων χημικών ουσιών, σαν μικροσκοπικά κομμάτια κάρβουνου, που προέρχονται από την ατελή καύση καυσίμων. Αυτά τα σωματίδια είναι γνωστά ως PM 2.5, επειδή έχουν μέγεθος μικρότερο από 2,5 μικρόμετρα.
Πόσο εκτεταμένο είναι το πρόβλημα;
Η ερευνήτρια Δρ. Norrice Liu έχει εξετάσει δείγματα αίματος από περισσότερους από 12 εθελοντές στο πλαίσιο της συγκεκριμένης μελέτης. Κατά μέσο όρο, 1 στα κάθε 2 έως 3 χιλιάδες ερυθρά αιμοσφαίρια είχε «επιβιβάσει» στο σώμα ένα σωματίδιο ρύπανσης. Μπορεί να μη φαίνεται πολύ, αλλά αν το επεκτείνουμε στα 5 λίτρα αίματος ενός ενήλικα, οι ερευνητές εκτιμούν ότι θα μπορούσαν να υπάρχουν 80 εκατομμύρια ερυθρά αιμοσφαίρια που μεταφέρουν ρύπανση στο σώμα μας.
«Είναι κάπως αποκαρδιωτικό να το βλέπεις, έτσι δεν είναι;» λέει η Liu. «Κάθε φορά που περπατώ δίπλα σε έναν πολυσύχναστο δρόμο, σκέφτομαι πόσο από αυτό κυκλοφορεί μέσα στο σώμα μου… νιώθεις απλώς ότι δεν θέλεις να βρίσκεσαι πολύ στον δρόμο».
Υπάρχουν, όμως, και καλά νέα: η ομάδα του Queen Mary University of London έδειξε ότι τα επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης στο αίμα μειώνονται έπειτα από περίπου δύο ώρες αναπνοής καθαρού αέρα.
Ο Δρ. Grigg δήλωσε ότι ήταν «αρκετά σοκαρισμένος» που η ρύπανση ήταν τόσο ορατή στο αίμα, αλλά τονίζει ότι το σημαντικό ερώτημα είναι πού καταλήγει. Όπως εξηγεί, δεν αποβάλλεται με την αναπνοή, λέει. Κάποιο μέρος μπορεί να φιλτράρεται από τα νεφρά και να αποβάλλεται με τα ούρα. Αλλά η πιο πιθανή εξήγηση είναι ότι τα σωματίδια «γλιστρούν μέσα από το τοίχωμα των αιμοφόρων αγγείων και εγκαθίστανται σε διάφορα όργανα».
Τα ευρήματα αυτά εξηγούν γιατί η ατμοσφαιρική ρύπανση έχει συνδεθεί με προβλήματα πολύ πέρα από τους πνεύμονες, όπως βλάβες στον εγκέφαλο, αλλά και επιπτώσεις στα έμβρυα. Εναποθέσεις μαύρου άνθρακα έχουν εντοπιστεί ακόμη και σε πλακούντα μετά τον τοκετό.
«Δεν υπάρχει λόγος να “επιλέγουν” ένα όργανο αντί για κάποιο άλλο», τονίζει η Δρ Liu. «Οπότε το πιθανότερο είναι ότι βρίσκονται παντού». Παράλληλα, υπάρχουν και άλλοι ρύποι, όπως τα οξείδια του αζώτου, που είναι αέρια και δεν φαίνονται στο μικροσκόπιο, αλλά είναι εξίσου επιβλαβή.
Η φλεγμονή ως βασικός μηχανισμός βλάβης
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι η πρόκληση φλεγμονής είναι ο βασικός μηχανισμός μέσω του οποίου η ρύπανση επηρεάζει τον οργανισμό.
Η φλεγμονή αποτελεί φυσική αντίδραση του σώματος σε τραυματισμό ή μόλυνση, όμως όταν γίνεται χρόνια μπορεί να επηρεάσει τα αιμοφόρα αγγεία, αυξάνοντας τον κίνδυνο εμφράγματος και εγκεφαλικού.
Επιπλέον, έχει αποδειχθεί ότι η φλεγμονή στους πνεύμονες μπορεί να «ξυπνήσει» ανενεργά καρκινικά κύτταρα, τα οποία στη συνέχεια εξελίσσονται σε θανατηφόρους όγκους. Εκτιμάται ότι περίπου ένας στους δέκα καρκίνους του πνεύμονα στο Ηνωμένο Βασίλειο συνδέεται με την ατμοσφαιρική ρύπανση.
Διαβάστε επίσης
Στο «κόκκινο» η ατμοσφαιρική ρύπανση στον Βόλο – Συστάσεις για τις ευπαθείς ομάδες
Παράδοξο: Γιατί ο καρκίνος του πνεύμονα «χτυπάει» όσους δεν έχουν καπνίσει ποτέ
Αυτισμός: Η αόρατη απειλή που αυξάνει τον κίνδυνο για το παιδί από την κύηση
