Μπορεί να ακούγεται αντιφατικό, όμως μερικά από τα πιο ισχυρά και σωτήρια φάρμακα προέρχονται από δηλητηριώδη φυτά. Ο ίταμος, η παπαρούνα του οπίου και η δακτυλίτιδα είναι μόνο μερικά παραδείγματα φυτών που, στη φυσική τους μορφή, μπορεί να αποβούν θανατηφόρα, αλλά στη σωστή δοσολογία έχουν σώσει εκατομμύρια ζωές.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι και η διγοξίνη, φάρμακο που χρησιμοποιείται για καρδιακές παθήσεις και χορηγείται σε δόσεις χιλιάδες φορές πιο αραιωμένες από τις συνήθεις φαρμακευτικές αγωγές. Αυτό αναδεικνύει μια βασική αλήθεια της ιατρικής: η δοσολογία είναι αυτή που κάνει τη διαφορά ανάμεσα στο φάρμακο και το δηλητήριο.
Πολλοί θεωρούν τα φυτικά σκευάσματα πιο «ήπια» και ακίνδυνα σε σχέση με τα φαρμακευτικά. Πράγματι, αρκετά βότανα έχουν ήπια δράση. Υπάρχει όμως και μια κατηγορία εξαιρετικά ισχυρών φυτών, των οποίων η χρήση απαιτεί προσοχή. Ο Anthony Booker, Αναπληρωτής καθηγητής Εθνοφαρμακολογίας στο Πανεπιστήμιο του Westminster παρουσιάζει σε άρθρο του στο The Conversation δέκα τέτοια φυτά.
Φθινοπωρινός κρόκος ή αγριόκροκος
Με την επιστημονική ονομασία Colchicum autumnale, χρησιμοποιείται από την αρχαιότητα για τον πόνο και τις φλεγμονές, ιδιαίτερα στην ουρική αρθρίτιδα, αλλά είναι εξαιρετικά τοξικός. Δεν έχει σχέση με το γνωστό σαφράν. Περιέχει κολχικίνη και θυμίζουμε ότι είναι δηλητηριώδες.
Μπελαντόνα
Το Atropa belladonna γνωστό στα ελληνικά ως μπελαντόνα είναι ένα δηλητηριώδες φυτό της οικογένειας Solanaceae. Eίναι ένα ισχυρό αναλγητικό και αντισπασμωδικό, με δράση στο γαστρεντερικό και το νευρικό σύστημα, αλλά και έντονες παραισθησιογόνες ιδιότητες, καθώς περιέχει τροπανικά αλκαλοειδή.
Χελιδόνιο
Το χελιδόνιο το μέγα (Chelidonium majus) έχει μεγάλη ιστορία χρήσης στη λαϊκή ιατρική της Ανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης ως για τη θεραπεία του άσθματος, της βρογχίτιδας, του ίκτερου, πεπτικών προβλημάτων και ακόμη και του καρκίνου. Ωστόσο, λόγω της παρουσίας ισοκινολινικών αλκαλοειδών, μπορεί να προκαλέσει σοβαρή ηπατική τοξικότητα όταν λαμβάνεται εσωτερικά και πολλοί ειδικοί αποτρέπουν τη χρήση του.
Λευκό κεμπράκο
Το Aspidosperma quebracho-blanco, κοινώς γνωστό ως Quebracho blanco, kebrako ή λευκό quebracho, είναι ένα είδος δέντρου της Νότιας Αμερικής, εγγενές στη Βραζιλία, τη βόρεια Αργεντινή, τη Βολιβία, την Παραγουάη και την Ουρουγουάη. Πρόκειται για ένα τροπικό δέντρο της Νότιας Αμερικής, πλούσιο σε ινδολικά αλκαλοειδή, τα οποία συναντώνται και στην ψυχοδραστική ουσία ψιλοκυβίνη. Παραδοσιακά χρησιμοποιείται για τη θεραπεία του πυρετού, της ελονοσίας, των οιδημάτων, των στομαχικών διαταραχών, του βήχα, των πονοκεφάλων, της σύφιλης, της ανικανότητας και του άσθματος.
«Δέντρο του πυρετού» ή κινχόνα
Το όνομα Fever tree αναφέρεται κυρίως στα είδη του γένους Cinchona spp. όπως η Cinchona officinalis, Cinchona ledgeriana. Ονομάζονται «δέντρο του πυρετού», επειδή έχουν χρησιμοποιηθεί παγκοσμίως για τη θεραπεία της ελονοσίας. Από τον φλοιό τους εξάγεται η κινίνη, ενώ εισήχθη στην Ευρώπη τον 17ο αιώνα για την αντιμετώπιση του πυρετού. Αν και χρησιμοποιείται συχνά ως διεγερτικό της όρεξης, πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι μπορεί να έχει ρόλο και στη διαχείριση του βάρους και της παχυσαρκίας. Δεν συνιστάται η αυτοσχέδια βοτανοθεραπεία.
Στραμώνιο
Δηλητηριώδες φυτό γνωστό και ως αγριόστρυχνος, το στραμώνιο (Datura stramonium) χρησιμοποιούνταν παραδοσιακά για διάφορες παθήσεις, όπως αναπνευστικά προβλήματα, έλκη, πληγές, φλεγμονές, ρευματισμούς και ουρική αρθρίτιδα, ισχιαλγία, μώλωπες, οιδήματα και πυρετό. Σύγχρονες έρευνες δείχνουν ότι μπορεί να έχει και σημαντική συμβολή στη θεραπεία της επιληψίας.
Κινεζικό Ma Huang
Η Ephedra sinica είναι γνωστή στην παραδοσιακή κινεζική ιατρική ως Ma Huang εδώ και περίπου 5.000 χρόνια. Δεν συνιστάται η ελεύθερη χρήση του. Το φυτό περιέχει τα αλκαλοειδή εφεδρίνη και ψευδοεφεδρίνη, από τα πρώτα φάρμακα που χρησιμοποιήθηκαν για την αντιμετώπιση αναπνευστικών παθήσεων. Οι παρενέργειες μπορεί να περιλαμβάνουν ψύχωση και παραισθήσεις, γεγονός που αποτελεί έναν από τους λόγους για τους οποίους τα φάρμακα που προέρχονται από αυτό το φυτό περιορίστηκαν στο Ηνωμένο Βασίλειο το 2014 σε σκευάσματα για βήχα και κρυολόγημα για μικρά παιδιά.
Υοσκύαμος
Υοσκύαμος ο μέλας (Hyoscyamus niger) στα ελληνικά λέγεται και μαύρος υοσκύαμος ή παλιότερα βρωμόχορτο. Είναι ισχυρό δηλητηριώδες φυτό. Τα φυτά της οικογένειας της νυχτοσκιάς, συμπεριλαμβανομένου του υοσκύαμου, είναι ισχυρά φαρμακευτικά φυτά. Λέγεται ότι έχουν αντιδιαβητικές, αντιοξειδωτικές, αντικαρκινικές, εντομοκτόνες, αντιασθματικές, αντιαλλεργικές, αντιδιαρροϊκές, καρδιοπροστατευτικές, αντισπασμωδικές και αντικαταθλιπτικές ιδιότητες, αν και απαιτείται περισσότερη έρευνα. Παράλληλα, περιέχουν ψυχοδραστικές ουσίες που μπορούν να προκαλέσουν παραλήρημα και παραισθήσεις.
Ανοιξιάτικος άδωνις
Το άδωνις της άνοιξης (Adonis vernalis) λέγεται και «μάτι του φασιανού». Έχει χρησιμοποιηθεί επί μακρόν στη λαϊκή ιατρική της Ευρώπης και της Ανατολικής Ασίας για τη θεραπεία καρδιαγγειακών παθήσεων. Μελέτες έχουν δείξει ότι τα χημικά συστατικά του φυτού έχουν επίσης αντιμικροβιακές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες. Οι καρδιαγγειακές του επιδράσεις αποδίδονται κυρίως στις καρδιακές γλυκοσίδες, ουσίες που επιβραδύνουν τον καρδιακό ρυθμό, οι οποίες ευθύνονται και για την τοξικότητά του, με παρόμοιο τρόπο όπως στη δακτυλίτιδα. Υπενθυμίζεται ότι είναι ένα όμορφο αλλά καρδιοτοξικό φυτό, ιστορικά φαρμακευτικό και επικίνδυνο χωρίς ιατρικό έλεγχο.
Κρίνος της κοιλάδας
Ο κρίνος της κοιλάδας (Convallaria majalis) είναι ένα κοινό δηλητηριώδες φυτό που συναντάται συχνά σε κήπους και αγρούς. Ο κρίνος της κοιλάδας χρησιμοποιούνταν ιστορικά για τη θεραπεία καρδιαγγειακών παθήσεων, όπως αρρυθμίες, καρδιακή ανεπάρκεια και στηθάγχη. Είναι ακόμη ένα φυτό που περιέχει καρδιακές γλυκοσίδες και η συχνή παρουσία του σε κήπους αποτελεί ιδιαίτερο κίνδυνο για παιδιά και κατοικίδια. Σημειώνεται ότι είναι όμορφο και αρωματικό, αλλά ιδιαίτερα τοξικό.
Συμπέρασμα
Η σύγχρονη επιστήμη επιβεβαιώνει σήμερα αυτό που γνώριζαν ήδη οι παραδοσιακοί θεραπευτές: η γνώση και η σωστή δοσολογία είναι καθοριστικής σημασίας. Τα φυτά μπορούν να θεραπεύσουν, αλλά χωρίς καθοδήγηση και έλεγχο, μπορεί να γίνουν επικίνδυνα.
Διαβάστε επίσης
Από τους θρύλους των μαγισσών στη σύγχρονη ιατρική: 3 βότανα του Χάλογουιν με εντυπωσιακά οφέλη
Έξι βότανα και μπαχαρικά ελιξίρια υγείας – Μειώνουν φούσκωμα, υπέρταση και ενισχύουν τη μνήμη
Πέντε βότανα και μπαχαρικά που «ηρεμούν» το στομάχι και βελτιώνουν την πέψη
