Κάτι χάθηκε στην πορεία της ανατροφής των παιδιών μας. Αν κοιτάξουμε γύρω μας, θα δούμε τους γονείς που τσακώνονται στην παιδική χαρά για να προασπίσουν κάποιο δικαίωμα των παιδιών τους, θα δούμε τους γονείς που με την καραμέλα «άστα μωρέ, παιδιά είναι», επιτρέπουν στα παιδιά τους να λερώνουν, να κάνουν φασαρία, να αναστατώνουν τις γύρω παρέες σε δημόσιους χώρους, όπως σε ένα εστιατόριο, θα δούμε τους γονείς που όταν το παιδί τους φέρεται ή μιλάει με αγένεια αντί να το διορθώσουν και να του δείξουν τον σωστό τρόπο λένε χαμογελώντας «δεν πειράζει, μικρό είναι», θα δούμε τους γονείς που πιάνονται στα χέρια με προπονητές και διαιτητές στους αθλητικούς αγώνες των παιδιών τους, θα δούμε και τους γονείς που χειροδικούν στους δασκάλους των παιδιών τους.
Η υπερ-προστασία του παιδιού έγινε βασικό μέλημα της κοινωνίας μας. Και ανάμεσα στο «μην πληγώσεις το παιδί» και στο «άφησέ το να κάνει ό,τι θέλει», συχνά χάνεται ο ενήλικας που αναλαμβάνει την ευθύνη. Ή μήπως τελικά ούτε αυτός αναλαμβάνει την ευθύνη, αλλά απλώς αντιδράει σε ό,τι δεν του αρέσει σε σχέση με το παιδί του;
Η τρυφερότητα χρειάζεται όρια
Ένας εύκολος τρόπος να εξηγήσουμε το τι συμβαίνει στα παιδιά σήμερα είναι να ρίξουμε την ευθύνη σε κάποια έννοια, όπως το gentle parenting. Πίσω όμως από την κάθε έννοια και τρόπο ανατροφής παιδιών, κρύβονται οι ίδιοι οι γονείς που εφαρμόζουν τη μέθοδο. Το gentle parenting σαν τον λύκο με προβιά προβάτου έφτασε στα όρια της αποφυγής άσκησης των γονεϊκών καθηκόντων και έγινε συνώνυμο της αδιαφορίας. Γιατί; Επειδή παρερμηνεύτηκε ως μόνιμη υποχώρηση. Ο σεβασμός στο συναίσθημα του παιδιού είναι ένα πράγμα. Ωστόσο, είναι ένα τελείως διαφορετικό πράγμα η αποδοχή κάθε συμπεριφοράς του. «Καταλαβαίνω ότι θύμωσες» και «δεν θα σε αφήσω να χτυπήσεις» χωρούν στην ίδια πρόταση. Με αγάπη.
Το παιδί ως προέκταση του γονιού
Υπάρχει και μια άλλη παγίδα: το παιδί μετατρέπεται σε αξεσουάρ της γονεϊκής εικόνας. Πρέπει να ξεχωρίζει, να κερδίζει, να δικαιώνεται. Κάθε παρατήρηση προς αυτό βιώνεται σαν προσωπική προσβολή προς τον γονιό. Έτσι, αντί να εξετάσουμε τι συνέβη, σπεύδουμε να αποδείξουμε ότι φταίνε όλοι οι άλλοι.
Αυτή η ανάγκη αυτοεπιβεβαίωσης μπορεί να πάρει τη μορφή ναρκισσιστικής προβολής, χωρίς αυτό να αποτελεί διάγνωση. Διαχρονική μελέτη 565 παιδιών συνέδεσε τη γονεϊκή υπερεκτίμηση -την πεποίθηση ότι το δικό του παιδί είναι ανώτερο και δικαιούται ειδική μεταχείριση- με περισσότερα ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά αργότερα. Η γονεϊκή ζεστασιά, αντίθετα, προέβλεπε υψηλότερη αυτοεκτίμηση. Άλλο να νιώθει ένα παιδί πολύτιμο και άλλο υπεράνω όλων.
«Το παιδί μου έχει πάντα δίκιο» (αλλά πραγματικά, έχει;)
Ένα παιδί δικαιούται να ακουστεί. Χρειάζεται όμως και βοήθεια για να αναγνωρίζει το λάθος του, να επανορθώνει, να περιμένει τη σειρά του, να σέβεται τον χώρο των άλλων. Όταν το απαλλάσσουμε συστηματικά από κάθε ευθύνη, του στερούμε ευκαιρίες να μάθει αυτές τις δεξιότητες.
Το παιδί μπορεί να έχει κεντρική θέση στην αγάπη μας. Δεν χρειάζεται να αποφασίζει για κάθε οικογενειακό, σχολικό, ή κοινωνικό κανόνα. Η ευθύνη για την ασφάλεια, τον ύπνο και τις κατάλληλες προσδοκίες παραμένει στους ενήλικες, με συμμετοχή του παιδιού ανάλογη της ηλικίας του. Ή και με καθόλου συμμετοχή!
Όταν ο γονιός χάνει το δικό του όριο
Πώς διδάσκουμε όμως σεβασμό σε ένα παιδί όταν οι δικές μας πράξεις δε δείχνουν σεβασμό; Πώς ζητάμε από το παιδί μας να μη βρίζει, όταν βρίζουμε εμείς; Πώς ζητάμε αυτοέλεγχο όταν χειροδικούμε; Πώς απαιτούμε επικοινωνία όταν ακούμε κοιτώντας συνεχώς το κινητό; Πώς εξευτελίζουμε έναν εκπαιδευτικό και επιμένουμε ότι μονόπλευρα η εκπαίδευση έχει τα χάλια της, όταν εμείς δεν αναγνωρίζουμε τα δικά μας;
Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής συστήνει σαφή όρια, ανακατεύθυνση και ενίσχυση της σωστής συμπεριφοράς, απορρίπτοντας τη σωματική τιμωρία και τη λεκτική ταπείνωση. Η κατάργηση της βίας αφήνει ολόκληρη τη γονεϊκή ευθύνη στη θέση της: χρειάζεται να διδάξουμε, να επιμείνουμε και να προστατεύσουμε.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει να σταματάμε μια επικίνδυνη πράξη, να εξηγούμε σύντομα τον κανόνα και να βοηθάμε το παιδί να δοκιμάσει ξανά. Αν χύσει επίτηδες το νερό, συμμετέχει στο καθάρισμα ανάλογα με την ηλικία του. Αν προσβάλει κάποιον, το βοηθάμε να καταλάβει την επίδραση και να επανορθώσει. Η καθοδήγηση χρειάζεται παρουσία, επανάληψη και συνέπεια, ακόμη κι όταν έχουμε κουραστεί.
Η οικογένεια χρειάζεται παρουσία
Η εξάντληση, οι συγκρούσεις και η έλλειψη υποστήριξης δυσκολεύουν την ανατροφή. Η κακή επικοινωνία επίσης.
Δεν έχουμε λόγο να χαρακτηρίζουμε συλλήβδην μια γενιά «κακομαθημένη». Έχουμε όμως λόγο να αναρωτηθούμε τι μαθαίνει ένα παιδί όταν οι ενήλικες αποφεύγουν κάθε σύγκρουση, ακυρώνουν κάθε συνέπεια και περιμένουν από το σχολείο να αναλάβει μόνο του την ανατροφή- και όταν δεν αρέσει στον γονιό αυτό που γίνεται στο σχολείο να πηγαίνει επιθετικά να λύσει το θέμα.
Χάθηκε το μέτρο; Ναι. Το μέτρο θα το ξαναβρούμε στην καθημερινότητα: λίγοι και καλοί, σαφείς κανόνες, σταθερή εφαρμογή, ουσιαστική ακρόαση, προσωπικό παράδειγμα. Και ένας γονιός που μπορεί να πει: «Έκανα λάθος. Θα το διορθώσω».
Γιατί πριν ζητήσουμε από τα παιδιά να μάθουν πού βρίσκεται το όριο, χρειάζεται να σταθούμε εμείς μέσα στα δικά μας.
Διαβάστε επίσης
Υπερπροστατευτικοί γονείς: Πώς η αγάπη μπορεί να γίνει παγίδα για την εξέλιξη των παιδιών
Γονείς: Πώς να μεγαλώσετε ένα χαρισματικό παιδί – Η ειδικός εξηγεί
6 σημάδια ότι μεγαλώσατε με ναρκισσιστή γονέα – Τι αποκαλύπτουν οι ψυχολόγοι
