Με ένα παιχνίδι στο Fortnite επιχειρεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξηγήσει στους νέους γιατί τα αντιβιοτικά κινδυνεύουν να χάσουν τη δύναμή τους. Το «Only Up: Beat the Bug» βρίσκεται στο επίκεντρο της καμπάνιας «Beat the Bug» για τη μικροβιακή αντοχή, δηλαδή την ικανότητα βακτηρίων και άλλων μικροοργανισμών να επιβιώνουν από τα φάρμακα που προορίζονται να τους εξουδετερώσουν.
Οι παίκτες ανεβαίνουν επίπεδα μέσα στο ανθρώπινο σώμα και, καθώς προχωρούν, μαθαίνουν σε τι διαφέρουν τα βακτήρια από τους ιούς, πότε ένα αντιβιοτικό αποδίδει και πότε δεν βοηθά, και πώς ανακόπτεται η διασπορά των ανθεκτικών μικροβίων. Η πρωτοβουλία της Γενικής Διεύθυνσης Υγείας και Ασφάλειας Τροφίμων (DG SANTE) απευθύνεται σε νέους, γονείς και εκπαιδευτικούς και εστιάζει σε έξι χώρες: την Ελλάδα, την Κύπρο, τη Ρουμανία, την Ουγγαρία, την Ισπανία και τη Βουλγαρία. Ξεκίνησε το 2024, και η Κομισιόν την προβάλλει εκ νέου λίγες ημέρες πριν από την Ευρωπαϊκή Ημέρα Ενημέρωσης για τα Αντιβιοτικά, στις 18 Νοεμβρίου.
Μία στις έξι λοιμώξεις δεν υποχωρεί με αντιβιοτικά
Χάρη στα αντιβιοτικά, νόσοι που άλλοτε σκότωναν αντιμετωπίζονται πλέον χωρίς δυσκολία, ενώ χειρουργεία, χημειοθεραπείες και μεταμοσχεύσεις γίνονται με ασφάλεια. Όταν όμως τα μικρόβια αποκτούν αντοχή, οι λοιμώξεις παρατείνονται, βαραίνουν και μεταδίδονται πιο γρήγορα. Μια φαρυγγίτιδα ή ένα μικρό τραύμα μπορεί τότε να γίνει επικίνδυνο, ακόμη και θανατηφόρο.
Σύμφωνα με την έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) για την αντοχή στα αντιβιοτικά, μία στις έξι εργαστηριακά επιβεβαιωμένες βακτηριακές λοιμώξεις παγκοσμίως ήταν ανθεκτική το 2023, ενώ από το 2018 έως το 2023 η αντοχή αυξήθηκε σε πάνω από το 40% των συνδυασμών μικροβίων και φαρμάκων που παρακολουθήθηκαν. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν η Escherichia coli και η Klebsiella pneumoniae, συχνές αιτίες σοβαρών μολύνσεων του αίματος που μπορεί να καταλήξουν σε σήψη.
Ούτε η Ευρώπη βρίσκεται σε καλό δρόμο: όπως επισημαίνει το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC), η ΕΕ απέχει από τους στόχους της για το 2030. Από το 2019, οι βακτηριαιμίες από στελέχη Klebsiella pneumoniae ανθεκτικά στις καρβαπενέμες, ισχυρά αντιβιοτικά «τελευταίας γραμμής», σημείωσαν άνοδο άνω του 60%, ενώ το 2024 η λήψη αντιβιοτικών ανέβηκε αντί να μειωθεί.
Η «θλιβερή» πρωτιά της Ελλάδας
Η χώρα μας καταναλώνει περισσότερα αντιβιοτικά από κάθε άλλο κράτος-μέλος. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ECDC για το 2024, αντιστοιχούσαν 29,9 καθορισμένες ημερήσιες δόσεις ανά 1.000 κατοίκους την ημέρα, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος ήταν 20,3.
Ανάλογη είναι η εικόνα στα νοσοκομεία. Σε έκθεσή του για την Ελλάδα, το ECDC καταγράφει ότι το 2022 το 72% των στελεχών Klebsiella pneumoniae ήταν ανθεκτικά στις καρβαπενέμες, ένα από τα υψηλότερα ποσοστά στην Ένωση, ενώ στον χρυσίζοντα σταφυλόκοκκο το ποσοστό αντοχής στη μεθικιλλίνη (MRSA) έφτανε το 39%. Οι εμπειρογνώμονες που επισκέφθηκαν ελληνικά νοσηλευτικά ιδρύματα έκαναν λόγο για «ανησυχητικά στοιχεία» ανεξέλεγκτης εξάπλωσης πολυανθεκτικών βακτηρίων.
Γιατί μας αφορά όλους
Η μικροβιακή αντοχή δεν απειλεί μόνο όσους νοσηλεύονται. Τα ανθεκτικά βακτήρια περνούν από άνθρωπο σε άνθρωπο, στην κοινότητα και στα νοσοκομεία, αλλά και μέσω των ζώων, των τροφίμων και του περιβάλλοντος. Γι’ αυτό η ΕΕ αντιμετωπίζει το ζήτημα με την προσέγγιση «Ενιαία Υγεία» (One Health), που εξετάζει μαζί την υγεία ανθρώπων, ζώων και οικοσυστημάτων.
Η Κομισιόν προειδοποιεί ότι το φαινόμενο «θα μπορούσε να προκαλέσει 10 εκατομμύρια θανάτους ετησίως έως το 2050 – περισσότερους απ’ όσους οφείλονται σε χρόνιες νόσους όπως ο καρκίνος -, ενώ ενδέχεται να οδηγήσει στην ακραία φτώχεια έως και 24 εκατ. επιπλέον ανθρώπους». Την ίδια στιγμή, πρόσφατη ανάλυση στο The Lancet εκτιμά ότι το 2050 θα καταγραφούν 1,9 εκατ. θάνατοι άμεσα οφειλόμενοι στην αντοχή και 8,2 εκατ. που θα συνδέονται με αυτήν.
Τι μπορούμε να κάνουμε
Η αντιμετώπιση της αντοχής απαιτεί δράσεις στις υπηρεσίες υγείας, στην κτηνοτροφία και στη διαχείριση των λυμάτων, περνά όμως και από τις καθημερινές μας επιλογές. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συστήνει:
- Τα αντιβιοτικά δεν θεραπεύουν ιώσεις.
- Λαμβάνονται μόνο με ιατρική συνταγή και ακριβώς σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού.
- Δεν δίνονται σε τρίτους και δεν φυλάσσονται για «την επόμενη φορά».
- Η υγιεινή των χεριών και οι εμβολιασμοί περιορίζουν τις λοιμώξεις και, κατ’ επέκταση, την ανάγκη για αντιβιοτικά.
Επιπλέον ενημερωτικό υλικό για γονείς και εκπαιδευτικούς διατίθεται στην ιστοσελίδα της καμπάνιας.
Διαβάστε επίσης
Τα ανθεκτικά μικρόβια εξαπλώνονται, τα αντιβιοτικά «λιγοστεύουν» – Ο ΠΟΥ προειδοποιεί
