Ο εμβολιασμός δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μια μεμονωμένη ιατρική πράξη, αλλά χρειάζεται σχεδιασμό, συντονισμό και εξατομικευμένη προσέγγιση, ιδιαίτερα όταν αφορά ευάλωτες πληθυσμιακές ομάδες. Αυτό ήταν ένα από τα βασικά μηνύματα της παρέμβασης της κ. Άννας Μαστοράκου Προέδρου του Ιατρικού Συλλόγου Πατρών και Αντιπεριφερειάρχη Δημόσιας Υγείας Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας. Η ίδια παρουσίασε συγκεκριμένες δυνατότητες βελτίωσης της εμβολιαστικής πολιτικής.
Η κ. Μαστοράκου υπογράμμισε ότι η συνεργασία μεταξύ της Πολιτείας, των ιατρικών συλλόγων, των περιφερειών, των δήμων και των τοπικών δομών υγείας μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην προσέγγιση πολιτών που αντιμετωπίζουν δυσκολίες πρόσβασης στις υπηρεσίες υγείας ή χρειάζονται περισσότερη υποστήριξη.
Ο γιατρός πρέπει να έχει τον κεντρικό ρόλο στον εμβολιασμό
Η κ. Μαστοράκου επισήμανε ότι ο εμβολιασμός, ιδιαίτερα σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας και ασθενείς με χρόνια προβλήματα υγείας, απαιτεί προγραμματισμό και ιατρική καθοδήγηση. «Ο εμβολιασμός είναι κάτι πάρα πολύ σοβαρό. Χρειάζεται προγραμματισμός και ο γιατρός έχει κεντρικό ρόλο», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Όπως εξήγησε, η επιλογή του κατάλληλου εμβολίου και του χρόνου χορήγησής του δεν είναι πάντοτε μια απλή διαδικασία, καθώς πρέπει να λαμβάνονται υπόψη η ηλικία, η κατάσταση της υγείας και οι ιδιαίτερες ανάγκες κάθε πολίτη.
Στο πλαίσιο αυτό, αναγνώρισε ότι ορισμένοι εμβολιασμοί μπορούν να πραγματοποιούνται στα φαρμακεία, διευκρίνισε όμως ότι υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες είναι απαραίτητη η αξιολόγηση και η σύσταση του θεράποντος γιατρού.
Η πρόταση για ηλεκτρονικές υπενθυμίσεις μέσω της ΗΔΙΚΑ
Μία από τις πιο συγκεκριμένες προτάσεις της αφορούσε την αξιοποίηση των ψηφιακών συστημάτων υγείας, ώστε ο γιατρός να έχει άμεση εικόνα της εμβολιαστικής κατάστασης των ασθενών του.
Όπως ανέφερε, θα μπορούσε να δημιουργηθεί ένας μηχανισμός αυτόματης ειδοποίησης μέσω της ΗΔΙΚΑ για πολίτες που ανήκουν σε συγκεκριμένες ηλικιακές ή ευάλωτες ομάδες.
Για παράδειγμα, όταν ένας γιατρός ανοίγει τον ηλεκτρονικό φάκελο ενός ασθενούς ηλικίας άνω των 60 ή 65 ετών, θα μπορούσε να εμφανίζεται ένα ενημερωτικό μήνυμα με την υπενθύμιση: «Ελέγξτε την εμβολιαστική κάλυψη του συγκεκριμένου πολίτη».
Η πρόταση περιλαμβάνει και τη δημιουργία ενός οργανωμένου ηλεκτρονικού εμβολιαστικού προφίλ, στο οποίο θα αποτυπώνονται τα εμβόλια που έχουν πραγματοποιηθεί και εκείνα που εκκρεμούν.
Με αυτόν τον τρόπο, ο γιατρός θα μπορεί να εντοπίζει γρήγορα πιθανά κενά στην εμβολιαστική κάλυψη, χωρίς να χρειάζεται να αναζητά ξεχωριστά τις σχετικές πληροφορίες.
Η κ. Μαστοράκου υπογράμμισε ότι ένα τέτοιο εργαλείο θα μπορούσε να διευκολύνει σημαντικά την καθημερινή ιατρική πρακτική, η οποία χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερα αυξημένο φόρτο εργασίας.
Παρεμβάσεις σε απομακρυσμένες περιοχές της Δυτικής Ελλάδας
Αναφερόμενη στον ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, η κ. Μαστοράκου εξέφρασε την πρόθεση της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας να συμμετέχει πιο ενεργά στις δράσεις πρόληψης και εμβολιασμού.
Παρατήρησε, μάλιστα, ότι οι περιφέρειες δεν διαθέτουν πάντοτε άμεσες αρμοδιότητες στο σύστημα υγείας, παρότι μπορούν να προσφέρουν σημαντική υποστήριξη, ιδιαίτερα σε τοπικό επίπεδο.
Ως παράδειγμα ανέφερε πρωτοβουλίες ενημέρωσης που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί σε γεωγραφικά απομακρυσμένες και ορεινές περιοχές της Δυτικής Ελλάδας, όπου η πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας είναι δυσκολότερη.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στις δράσεις ενημέρωσης για τον αντιτετανικό εμβολιασμό, με αποδέκτες επαγγελματικές ομάδες που αντιμετωπίζουν αυξημένη πιθανότητα τραυματισμού.
Σύμφωνα με την ίδια, οι παρεμβάσεις αυτές ανέδειξαν σημαντικά κενά στην ενημέρωση των πολιτών σχετικά με την πρόληψη του τετάνου.
Παράλληλα, έθεσε και την οικονομική διάσταση του ζητήματος, επισημαίνοντας ότι η συστηματική πρόληψη μπορεί να περιορίσει την ανάγκη για παρεμβάσεις μετά από έναν τραυματισμό.
Όπως υποστήριξε, η σωστή εμβολιαστική κάλυψη επαγγελματιών με συχνή έκθεση σε τραυματισμούς θα μπορούσε να συμβάλει και στην εξοικονόμηση πόρων για το σύστημα υγείας, σε σύγκριση με τη δαπάνη για αντιτετανικούς ορούς.
Υγιής γήρανση και συνεργασία με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας
Η κ. Μαστοράκου αναφέρθηκε επίσης στις πρωτοβουλίες που αναπτύσσει η Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας στον τομέα της υγιούς γήρανσης.
Όπως γνωστοποίησε, η Περιφέρεια συμμετέχει σε διακρατικό πρόγραμμα συνεργασίας Ελλάδας και Ιταλίας, με αντικείμενο την προαγωγή της υγιούς γήρανσης, ενώ έχει ενταχθεί και σε σχετικό δίκτυο υγιών περιφερειών του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.
Στο πλαίσιο αυτής της δραστηριότητας, ανακοίνωσε τη διοργάνωση συνεδρίου με τη συμμετοχή του ΠΟΥ, το οποίο, σύμφωνα με την αναφορά της, έχει προγραμματιστεί για τις 24 έως 27 του μήνα.
Η ενημέρωση για τους εμβολιασμούς αποτελεί μέρος των δράσεων που έχουν προβλεφθεί, τόσο για τους πολίτες όσο και για τους επαγγελματίες υγείας.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη συνεχή επιστημονική ενημέρωση των γιατρών για τις εξελίξεις στον τομέα των εμβολίων, με την κ. Μαστοράκου να αναφέρει ως παράδειγμα τα νεότερα εμβόλια έναντι του αναπνευστικού συγκυτιακού ιού (RSV).
Παράλληλα, υπογράμμισε την επιθυμία των ιατρικών συλλόγων να έχουν ουσιαστικότερη συμμετοχή στο σύστημα και στα μητρώα εμβολιασμών, ώστε να μπορούν να συμβάλλουν πιο αποτελεσματικά στην πρόληψη.
«Ο κόσμος πολλές φορές θεωρεί υπερβολή τις εκστρατείες εμβολιασμού»
Πέρα από τις οργανωτικές και θεσμικές παρεμβάσεις, η κ. Μαστοράκου στάθηκε ιδιαίτερα στην ψυχολογία των πολιτών και στη δυσκολία κατανόησης της αξίας της πρόληψης.
Όπως παρατήρησε, πολλοί άνθρωποι αντιμετωπίζουν με δυσπιστία τις εκστρατείες εμβολιασμού, θεωρώντας ότι οι προειδοποιήσεις των ειδικών είναι υπερβολικές.
Για να εξηγήσει αυτή τη στάση, αναφέρθηκε στην προσωπική της εμπειρία από περίοδο έξαρσης της ιλαράς.
«Ο κόσμος έλεγε ότι είναι μια παιδική ασθένεια και αναρωτιόταν γιατί υπερβάλλουμε όσοι μιλάμε για τη συγκεκριμένη πάθηση», περιέγραψε.
Η στάση αυτή, όπως είπε, άλλαξε απότομα όταν έγινε γνωστό ένα θανατηφόρο περιστατικό.
Η ίδια θυμήθηκε ότι ενημερώθηκε τηλεφωνικά για τον θάνατο ενός ανθρώπου από ιλαρά ενώ βρισκόταν στο ιατρείο της, παρουσία τηλεοπτικών συνεργείων.
«Ξέρετε πόσο άλλαξε αυτό; Με ένα περιστατικό», ανέφερε, εξηγώντας ότι ένα τραγικό γεγονός μπορεί να προκαλέσει ξαφνική συλλογική αφύπνιση.
Ωστόσο, όπως τόνισε, δεν θα πρέπει να χρειάζεται να προηγηθεί μια τραγωδία για να αντιληφθεί η κοινωνία τη σημασία της πρόληψης.
Γιατί η επιτυχία των εμβολίων μπορεί να ενισχύει τη δυσπιστία
Η κ. Μαστοράκου περιέγραψε με ιδιαίτερα χαρακτηριστικό τρόπο ένα από τα μεγαλύτερα παράδοξα της προληπτικής ιατρικής.
«Η πρόληψη μέσω του εμβολίου είναι εχθρός του εαυτού της, γιατί είναι επιτυχημένη. Άρα, ο κόσμος δεν βλέπει τη δυσμενή συνέπεια», ανέφερε.
Με άλλα λόγια, όσο πιο αποτελεσματικά περιορίζεται μια ασθένεια χάρη στον εμβολιασμό, τόσο λιγότερο ορατές γίνονται οι σοβαρές επιπτώσεις της στον πληθυσμό.
Αυτό μπορεί να οδηγήσει ορισμένους πολίτες στο λανθασμένο συμπέρασμα ότι η νόσος δεν αποτελεί πλέον πραγματική απειλή ή ότι ο εμβολιασμός δεν είναι απαραίτητος.
Η επιτυχία της πρόληψης, επομένως, δημιουργεί μια πρόσθετη πρόκληση για τους επαγγελματίες υγείας: Να εξηγήσουν τη σημασία της προστασίας απέναντι σε κινδύνους που οι περισσότεροι άνθρωποι δεν έχουν πλέον προσωπικά βιώσει.
Η δύναμη των προσωπικών μαρτυριών
Ως έναν αποτελεσματικό τρόπο ενημέρωσης του κοινού, η κ. Μαστοράκου πρότεινε την αξιοποίηση πραγματικών εμπειριών ανθρώπων που έχουν νοσήσει σοβαρά από ασθένειες οι οποίες μπορούν να προληφθούν μέσω εμβολιασμού.
Έφερε ως παράδειγμα έναν άνθρωπο που έχει περάσει έρπητα ζωστήρα και θα μπορούσε να μιλήσει δημόσια για την εμπειρία του, τη νοσηλεία του και τις επιπτώσεις που είχε η ασθένεια στην υγεία και την καθημερινότητά του.
Κατά την εκτίμησή της, τέτοιες προσωπικές μαρτυρίες μπορούν να επηρεάσουν περισσότερο τους πολίτες από μια γενική σύσταση των ειδικών.
«Αυτό θα το ακούσουν πολύ καλύτερα από όλους εμάς που θα βγούμε στην κοινωνία και θα τους πούμε “κάντε εμβολιασμό”», υπογράμμισε.
Η παρέμβασή της ανέδειξε ότι η βελτίωση της εμβολιαστικής κάλυψης δεν αποτελεί μόνο ζήτημα διαθεσιμότητας των εμβολίων ή οργάνωσης των υπηρεσιών υγείας.
Απαιτεί συντονισμό μεταξύ των φορέων, πρακτική υποστήριξη των γιατρών, στοχευμένη προσέγγιση των ευάλωτων πληθυσμών και, κυρίως, επικοινωνία που θα βοηθά τους πολίτες να κατανοήσουν την πραγματική αξία της πρόληψης πριν βρεθούν αντιμέτωποι με τις συνέπειες μιας σοβαρής ασθένειας.
