Περισσότεροι από 18 εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο ζούσαν το 2023 με νευρική ανορεξία ή βουλιμία, όπως προκύπτει από νέα ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο JAMA Psychiatry. Τα περιστατικά είναι κατά 71% περισσότερα σε σχέση με το 1990 και, όπως εκτιμάται, θα φτάσουν τα 21,8 εκατομμύρια έως το 2050.
Η μελέτη, με επικεφαλής επιστήμονες του Νοσοκομείου Παίδων του Ιατρικού Πανεπιστημίου Ναντζίνγκ στην Κίνα, εντάσσεται στο πρόγραμμα Global Burden of Disease (GBD) 2023, μία από τις πιο εκτεταμένες καταγραφές της επιβάρυνσης από ασθένειες παγκοσμίως. Αξιοποιήθηκαν δεδομένα από 204 χώρες και εδάφη για την περίοδο 1990-2023, προερχόμενα από συστηματικές ανασκοπήσεις της βιβλιογραφίας, πληθυσμιακές έρευνες και επίσημα αρχεία αιτιών θανάτου.
Δύο σοβαρές ψυχικές νόσοι
Η νευρική ανορεξία χαρακτηρίζεται από περιορισμένη πρόσληψη τροφής, χαμηλό σωματικό βάρος και έντονο φόβο μήπως πάρει κανείς κιλά. Η νευρική βουλιμία περιλαμβάνει επαναλαμβανόμενα επεισόδια υπερφαγίας, που ακολουθούνται από αντισταθμιστικές συμπεριφορές και υπερβολική ενασχόληση με το βάρος ή το σχήμα του σώματος.
Και οι δύο οφείλονται σε συνδυασμό γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων, πλήττουν δυσανάλογα άτομα στην εφηβεία και νεαρούς ενήλικες και συχνά έχουν χρόνια πορεία ή υποτροπιάζουν.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι οι διατροφικές διαταραχές δεν αποτελούν «φάση» ούτε επιλογή τρόπου ζωής, αλλά σύνθετες ψυχικές παθήσεις που απαιτούν έγκαιρη και εξειδικευμένη θεραπεία.
Η μελέτη σε αριθμούς
Από τα 18,1 εκατομμύρια περιστατικά του 2023, τα 14,2 αφορούσαν βουλιμία και τα 3,92 ανορεξία. Οι γυναίκες αντιστοιχούσαν σε 12,6 εκατ. (69,4%) και οι άνδρες σε 5,5 εκατ. (30,6%), ενώ τέσσερις στους δέκα ασθενείς (41,2%) είχαν ηλικία 10 έως 24 ετών. Συνολικά, οι δύο διαταραχές στέρησαν 3,83 εκατ. έτη υγιούς ζωής (DALYs).
Η διόγκωση από το 1990 δεν εξηγείται μόνο με δημογραφικούς όρους. Όταν εξουδετερωθεί η επίδραση της αύξησης και της γήρανσης του πληθυσμού, ο προσαρμοσμένος στην ηλικία επιπολασμός ενισχύθηκε κατά 20,6%.
Κατά τους συγγραφείς, η εξέλιξη αυτή μπορεί να αντανακλά μια πραγματική επιδημιολογική μεταβολή, αλλά και αλλαγές στα διαγνωστικά κριτήρια και στις κοινωνικές συνθήκες. Η ανάλυση αφορά αποκλειστικά την ανορεξία και τη βουλιμία: η διαταραχή επεισοδιακής υπερφαγίας και άλλες μορφές δεν συμπεριλήφθηκαν, οπότε η συνολική επιβάρυνση από τις διατροφικές διαταραχές είναι μεγαλύτερη.
Οι δύο νόσοι κορυφώνονται συνολικά στις ηλικίες 20 έως 24 ετών. Η ανορεξία εμφανίζεται συχνότερα στους εφήβους 15 έως 19 ετών, η βουλιμία στους ενήλικες 30 έως 34 ετών. Στις γυναίκες, η αναλογία είναι υπερδιπλάσια από ό,τι στους άνδρες: 318 έναντι 136 περιπτώσεων ανά 100.000 κατοίκους.
Γεωγραφικά, προηγούνται οι περιοχές υψηλού εισοδήματος, με πρώτη την Αυστραλασία και δεύτερη τη Δυτική Ευρώπη. Σε επίπεδο κρατών, η Αυστραλία βρίσκεται στην κορυφή και η Σομαλία στο άλλο άκρο, ενώ ανάμεσα στις περιοχές τις χαμηλότερες τιμές καταγράφει η κεντρική υποσαχάρια Αφρική. Τη μεγαλύτερη διεύρυνση από το 1990 γνώρισαν η Ανατολική Ασία (+61,5%), η Νότια Ασία (+48,5%) και η Νοτιοανατολική Ασία (+44,2%).
Η Ελλάδα, που στην ταξινόμηση της μελέτης εντάσσεται στη Δυτική Ευρώπη, κατατάσσεται στη δεύτερη υψηλότερη από τις δέκα κατηγορίες του χάρτη της έρευνας, με 414 έως 494 περιπτώσεις ανά 100.000 κατοίκους. Η τιμή αυτή είναι σχεδόν διπλάσια από τον παγκόσμιο μέσο όρο (226), αλλά χαμηλότερη από τον μέσο όρο της Δυτικής Ευρώπης (502). Πρόκειται για εκτίμηση στατιστικού μοντέλου, που δίνει εύρος τιμών και δεν μετατρέπεται σε αριθμό ασθενών.
Όπως σημειώνουν οι ερευνητές, η εικόνα στην Ανατολική Ασία συμπίπτει με την ταχεία οικονομική και κοινωνική μετάβαση της περιοχής. Αντίθετα, οι χαμηλές τιμές στην Αφρική ενδέχεται να αντανακλούν εν μέρει διαφορετικά πολιτισμικά πρότυπα για το σώμα, αλλά και την έλλειψη επιδημιολογικών δεδομένων.
Οι προβλέψεις για το 2050
Έως τότε, τα περιστατικά αναμένεται να πληθύνουν κατά 20,3%: 17 εκατομμύρια άνθρωποι θα ζουν με βουλιμία και 4,7 εκατομμύρια με ανορεξία. Ο πληθυσμιακός παράγοντας εξηγεί ένα μέρος της διαφοράς, όχι όμως το σύνολο, αφού προβλέπεται ότι θα κινηθεί ανοδικά και ο προσαρμοσμένος στην ηλικία επιπολασμός. Για να αποφευχθούν στρεβλώσεις, το μοντέλο βασίστηκε σε δεδομένα έως το 2019, πριν από την πανδημία.
Γι’ αυτό, η ερευνητική ομάδα ζητά να ενταχθούν η πρόληψη, η έγκαιρη ανίχνευση και η θεραπεία των διατροφικών διαταραχών στα εθνικά σχέδια ψυχικής υγείας. Προτείνει δομημένες διαδικασίες εντοπισμού στα σχολεία και την πρωτοβάθμια φροντίδα, εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας, τακτική επιδημιολογική παρακολούθηση και μέτρα κατά του στίγματος. Καλεί, τέλος, σε περισσότερες πληθυσμιακές μελέτες στις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος και σε ομάδες όπου οι διαταραχές συχνά περνούν απαρατήρητες, όπως οι άνδρες.
Τι συμβαίνει στην Ελλάδα
Στη χώρα μας δεν υπάρχει ολοκληρωμένη επιδημιολογική μελέτη για την έκταση και το είδος των διατροφικών διαταραχών, όπως επισημαίνει ο Σύλλογος Γονέων και Φίλων Πασχόντων από Διαταραχή Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) «Επιστρέφω» σε υπόμνημα που απηύθυνε στα Υπουργεία Υγείας και Παιδείας μετά την 3η Πανελλαδική Ημερίδα του, τον Μάιο του 2026. Κατά τον Σύλλογο, μετά την πανδημία τα περιστατικά υπερδιπλασιάστηκαν.
Οι ειδικοί που μίλησαν στην ημερίδα κατέγραψαν διαταραχές σε κορίτσια ακόμη και 8 έως 9 ετών, ολοένα συχνότερη εμφάνιση στους νέους άνδρες και νέες μορφές, όπως η διαταραχή αποφυγής/περιορισμού της πρόσληψης τροφής (ARFID). Το υπόμνημα υπογραμμίζει επίσης ότι εξειδικευμένες δημόσιες θεραπευτικές μονάδες λειτουργούν μόνο στην Αττική, με αποτέλεσμα οικογένειες από την επαρχία να μετακομίζουν στην Αθήνα, και ότι η Μονάδα Απεξάρτησης «18 ΑΝΩ», που παρείχε και θεραπεία για ΔΠΤ, δεν αναλαμβάνει πλέον τέτοιους ασθενείς.
Τα επίσημα στοιχεία επιβεβαιώνουν την πίεση. Σε απάντηση του Υπουργείου Υγείας στη Βουλή (8 Μαΐου 2026) αναφέρεται ότι στο Σισμανόγλειο λειτουργεί Τμήμα Διαταραχών Πρόσληψης Τροφής Εφήβων και Νέων, για ηλικίες 16 έως 22 ετών, με έξι κλίνες και υψηλή πληρότητα. Σύμφωνα με το ίδιο έγγραφο, στη Μονάδα Διαταραχών Πρόσληψης Τροφής Αμαρουσίου νοσηλεύθηκαν 19 ανήλικες ασθενείς το διάστημα 2024-2025, με μέση διάρκεια νοσηλείας τους 3,5 μήνες, ενώ, όταν όλες οι θέσεις είναι κατειλημμένες, οι ασθενείς περιμένουν για εισαγωγή.
Ευρύτερα, η Ειδική Έκθεση 2026 του Συνηγόρου του Πολίτη, όπως μεταφέρεται σε ερώτηση στη Βουλή, καταγράφει μόλις 69 ψυχιατρικές κλίνες για παιδιά και εφήβους σε όλη τη χώρα. Για τις ηλικίες 14 έως 18 ετών, η Μονάδα Νοσηλείας Εφήβων του Σισμανογλείου, με 10 κλίνες, παραμένει η μοναδική για την Αττική και μεγάλο μέρος της επικράτειας. Ως αποτέλεσμα, ανήλικοι νοσηλεύονται σε κλινικές ενηλίκων: μόνο σε εκείνες της πρώην Ψυχιατρικής Νοσηλευτικής Μονάδας Ψυχικής Υγείας Αττικής καταγράφηκαν 24 τέτοιες νοσηλείες το 2024, 51 το 2025 και 10 το πρώτο τρίμηνο του 2026.
Σχεδόν όλες οι μονάδες ψυχιατρικής νοσηλείας παιδιών και εφήβων αντιμετωπίζουν ελλείψεις σε παιδοψυχιάτρους, νοσηλευτές, επιστημονικό και διοικητικό προσωπικό, ενώ η Ήπειρος δεν διαθέτει καμία μονάδα. Το Υπουργείο, στην απάντησή του, αναγνωρίζει ότι η Ψυχιατρική Κλινική Παιδιών και Εφήβων του Σισμανογλείου λειτουργεί μόνιμα με πληρότητα 100% και λίστα αναμονής, ότι στο Νοσοκομείο Παίδων «Π. & Α. Κυριακού» τρεις κλίνες παραμένουν κλειστές λόγω έλλειψης χώρων και προσωπικού και ότι στην προκήρυξη του Δεκεμβρίου 2025 για τέσσερις θέσεις παιδοψυχιάτρων υποβλήθηκαν μόνο δύο αιτήσεις.
Το καλοκαίρι, το «Επιστρέφω» έκανε λόγο για πάγωμα των νέων εισαγωγών στη Β΄ Πανεπιστημιακή Ψυχιατρική Κλινική του Αττικόν και για επικείμενη αναστολή τους, για τουλάχιστον ένα τρίμηνο, στην Α΄ Πανεπιστημιακή Ψυχιατρική Κλινική του Αιγινητείου, καθώς και για ασφυκτική πίεση στο Τμήμα ΔΠΤ του Σισμανογλείου.
Οι νέες πρωτοβουλίες
Τον Οκτώβριο, η Περιφέρεια Αττικής ξεκίνησε την εκστρατεία ενημέρωσης «Σπάζοντας τη σιωπή για τις Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής», σε συνεργασία με τις εξειδικευμένες πανεπιστημιακές κλινικές του ΕΚΠΑ και το «Επιστρέφω», με στόχο την έγκαιρη αναγνώριση των προειδοποιητικών ενδείξεων και την καταπολέμηση του στίγματος.
Στις 2 Νοεμβρίου, ο Δήμος Αθηναίων εγκαινίασε Ιατρείο Διαταραχών Πρόσληψης Τροφής για ενήλικες, στο 1ο Πολυδύναμο Δημοτικό Ιατρείο. Λειτουργεί με την επιστημονική εποπτεία της Μονάδας Διαταραχών Πρόσληψης Τροφής της Α΄ Ψυχιατρικής Κλινικής του ΕΚΠΑ, υπό τον καθηγητή Φραγκίσκο Γονιδάκη, και προσφέρει ατομική ψυχοθεραπεία, ψυχιατρική παρακολούθηση και διαιτολογική υποστήριξη, η οποία παρέχεται έως τη συμπλήρωση ενός έτους θεραπείας.
Όποιος ανησυχεί για τον εαυτό του ή για ένα αγαπημένο πρόσωπο μπορεί να απευθυνθεί στον γιατρό του ή στη Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης 10306 του Υπουργείου Υγείας, που λειτουργεί δωρεάν και ανώνυμα όλο το 24ωρο.
Διαβάστε επίσης
Πώς ο Σιλβέστερ Σταλόνε έπεσε στην παγίδα της βουλιμίας – Τι λέει για την εμμονή με το σώμα του
Διατροφικές διαταραχές: Είναι συχνές σε έναν στους τέσσερις εφήβους με αυτή την πάθηση
Υπερφαγία: Πέφτετε με τα μούτρα στο φαγητό; Τι φταίει και πώς θα το αντιμετωπίσετε
