Πόσο μικρό είναι «πολύ μικρό» για να περπατήσει ένα παιδί μόνο του στη γειτονιά; Πότε μπορεί να παίξει χωρίς έναν ενήλικα να βρίσκεται διαρκώς δίπλα του; Μια ασυνήθιστη υπόθεση στις ΗΠΑ επανέφερε αυτά τα ερωτήματα στο προσκήνιο. Η Karyann Parkinson, μητέρα ενός 5χρονου αγοριού, επέτρεψε στον γιο της να περπατήσει μόνος μέχρι μια κοντινή λιμνούλα για να μαζέψει φτερά από χήνες. Λίγες ημέρες αργότερα, βρέθηκε αντιμέτωπη με ένταλμα σύλληψης.
Με αφορμή την υπόθεση, ο David Bredehoft, Ph.D., ομότιμος καθηγητής Ψυχολογίας και πρώην πρόεδρος του Τμήματος Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Concordia, εξετάζει στο Psychology Today τη διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στην αναγκαία προστασία και την υπερπροστασία, αλλά και τη φιλοσοφία του λεγόμενου free-range parenting.
Η βόλτα ενός 5χρονου που κατέληξε στα δικαστήρια
Ο 5χρονος Samuel ζει με την οικογένειά του σε περιφραγμένη κοινότητα στο Williamsburg της Βιρτζίνια. Σύμφωνα με όσα αναφέρει ο Bredehoft, μητέρα και γιος είχαν περπατήσει πολλές φορές μαζί μέχρι τη λιμνούλα όπου το παιδί συνήθιζε να μαζεύει φτερά από χήνες. Στις 5 Ιουνίου, αφού είχαν ήδη επιστρέψει από μια τέτοια βόλτα, ο Samuel ζήτησε από τη μητέρα του να ξαναπάει μόνος για να ψάξει περισσότερα φτερά και εκείνη συμφώνησε.
Ένας γείτονας είδε το παιδί να περπατά χωρίς συνοδό και ειδοποίησε τον φύλακα ασφαλείας της κοινότητας. Εκείνος το συνόδευσε πίσω στο σπίτι και ενημέρωσε την αστυνομία. Στις 18 Ιουνίου, αστυνομικοί επέστρεψαν με ένταλμα σύλληψης της μητέρας. Η Parkinson καταδικάστηκε για συμβολή στην παραβατικότητα ανηλίκου, της επιβλήθηκε ποινή φυλάκισης έξι μηνών με αναστολή και το όνομά της καταχωρίστηκε για επτά χρόνια στο Μητρώο Παιδικής Κακοποίησης και Παραμέλησης της Βιρτζίνια. Η ίδια έχει προσφύγει κατά της καταδίκης.
Σύμφωνα με τους γονείς του, ο Samuel, σήμερα 6 ετών, είναι ώριμος και υπεύθυνος για την ηλικία του, γνωρίζει πώς να διασχίζει με ασφάλεια τον δρόμο, να επιστρέφει στο σπίτι και να απευθυνθεί σε κάποιον γείτονα εάν χρειαστεί βοήθεια.
Τι είναι το «free-range parenting»
Η υπόθεση αναζωπύρωσε στις ΗΠΑ τη συζήτηση γύρω από το free-range parenting ή «η γονική ανατροφή ελεύθερης εμβέλειας» σε ελεύθερη απόδοση, έναν όρο που έγινε γνωστός από τη Lenore Skenazy, συγγραφέα του βιβλίου «Free-Range Kids: How Parents and Teachers Can Let Go and Let Grow».
Όπως επισημαίνει ο Bredehoft, η συγκεκριμένη φιλοσοφία δεν σημαίνει ότι οι γονείς αφήνουν τα παιδιά χωρίς κανόνες ή προστασία. Αντίθετα, τους μαθαίνουν βασικές αρχές ασφάλειας, όπως το να ελέγχουν τον δρόμο πριν τον διασχίσουν, να μην ακολουθούν αγνώστους, να ενημερώνουν τους γονείς τους, και στη συνέχεια τους επιτρέπουν να κάνουν μόνα τους ορισμένα πράγματα, όταν κρίνουν ότι είναι έτοιμα.
Οι υποστηρικτές της προσέγγισης θεωρούν ότι τέτοιες εμπειρίες βοηθούν τα παιδιά να καλλιεργήσουν ανθεκτικότητα και αυτονομία. Ακόμη και μια μικρή αρνητική συνέπεια, υποστηρίζουν, μπορεί να λειτουργήσει ως μάθημα και να συμβάλει στην ανάπτυξη ενός ανθρώπου που αισθάνεται περισσότερο ικανός να βασιστεί στις δικές του δυνάμεις.
Στον αντίποδα οι «γονείς-ελικόπτερα»
Ο Bredehoft αντιπαραβάλλει αυτή την προσέγγιση με τους «γονείς-ελικόπτερα», δηλαδή την υπερβολική εμπλοκή του γονέα σε όσα κάνει το παιδί. Όπως εξηγεί, η υπερπροστατευτική ανατροφή μπορεί να περιλαμβάνει το να κάνει ο γονέας για το παιδί πράγματα που εκείνο είναι πλέον σε θέση να κάνει μόνο του ή να παίρνει αποφάσεις για λογαριασμό του, παρότι έχει φτάσει σε ηλικία κατά την οποία μπορεί να αρχίσει να αποφασίζει το ίδιο.
Πρόκειται για μια γονεϊκή συμπεριφορά που χαρακτηρίζεται από έντονο έλεγχο, προστασία και υπερβολική εμπλοκή και, σύμφωνα με τον καθηγητή, μπορεί να εμφανιστεί σε διαφορετικά στάδια της ζωής ενός παιδιού. Ο Bredehoft παραπέμπει σε σειρά μελετών που έχουν συσχετίσει τους γονείς-ελικόπτερο με δυσκολίες ψυχολογικής προσαρμογής, όπως συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης, χαμηλότερη ικανοποίηση από τη ζωή, χαμηλότερα επίπεδα αυτοελέγχου και δυσκολίες στη συναισθηματική ρύθμιση. Πρόκειται, ωστόσο, για συσχετίσεις και όχι για απόδειξη ότι η υπερπροστασία προκαλεί από μόνη της αυτές τις δυσκολίες.
Τι χρειάζεται να μάθει ένα παιδί από τα 3 έως τα 6
Στην ανάλυσή του, ο Bredehoft επικαλείται μελέτη της Jean Illsley Clarke σχετικά με τα αναπτυξιακά καθήκοντα των παιδιών ηλικίας 3 έως 6 ετών. Σε αυτή την περίοδο, σύμφωνα με την προσέγγιση που παρουσιάζει, ένα παιδί χρειάζεται σταδιακά να αναπτύξει τη δική του ταυτότητα, να γνωρίσει καλύτερα τον κόσμο και τον εαυτό του, να καταλάβει ότι οι συμπεριφορές έχουν συνέπειες και να μάθει τι μπορεί και τι δεν μπορεί να ελέγξει. Παράλληλα, αρχίζει να αναλαμβάνει απλές καθημερινές υποχρεώσεις.
Ο γονέας, από την πλευρά του, εξακολουθεί να παρέχει αγάπη, προστασία και ασφάλεια, αλλά ταυτόχρονα υποστηρίζει το παιδί στην εξερεύνηση του κόσμου, του δίνει πληροφορίες, απαντά στις ερωτήσεις του και θέτει κατάλληλα όρια και συνέπειες.
Πόση ελευθερία είναι αρκετή;
Ο Bredehoft παίρνει σαφή θέση για την υπόθεση του μικρού Samuel. Κατά την εκτίμησή του, τόσο ο Samuel όσο και η μητέρα του ενήργησαν υπεύθυνα, ενώ θεωρεί ότι το παιδί εξασκούσε δεξιότητες που αντιστοιχούν στο αναπτυξιακό του στάδιο.
Εκτιμά επίσης ότι η μητέρα εξακολουθούσε να του παρέχει ασφάλεια και προστασία, επιτρέποντάς του παράλληλα να εξερευνήσει το περιβάλλον του. Ο ίδιος υποστηρίζει ότι ο δικαστής θα μπορούσε να είχε ενημερώσει τη μητέρα για όσα προβλέπει ο νόμος, να της απευθύνει προειδοποίηση και να απορρίψει τις κατηγορίες.
Η υπόθεση, όμως, αφήνει ένα πολύ μεγαλύτερο ερώτημα, το οποίο δεν μπορεί να απαντηθεί μόνο με έναν αριθμό στην ταυτότητα του παιδιού: Σε ποια ηλικία είναι ένα παιδί έτοιμο να αρχίσει να κάνει ορισμένα πράγματα χωρίς να βρίσκεται διαρκώς δίπλα του ένας γονέας;
Διαβάστε επίσης
Τι εννοεί πραγματικά το παιδί όταν σας λέει «Είσαι η χειρότερη μαμά στον κόσμο»
Γιατί το gentle parenting εξουθενώνει τους γονείς και πολλοί αναπολούν τον «μπαμπούλα»
Γονείς: Μη φοβάστε να βάλετε όρια στο παιδί – Ο ψυχολόγος εξηγεί πόσο ωφέλιμα είναι
