Πώς συνδέονται η φτώχεια, οι συνθήκες κατοικίας, η υγεία και το άγχος στη ζωή των ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας; Η έρευνα της Co2gether, μέσα από την πρωτοβουλία «Επισκέψεις Ζωής», φωτίζει τις συνθήκες διαβίωσης 448 ατόμων που ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας σε αγροτικές περιοχές της Δυτικής Ελλάδας.
Μέσα από άμεσες κατ’ οίκον επισκέψεις, η διεπιστημονική ομάδα καταγράφει τις καθημερινές ανάγκες και αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο η οικονομική δυσκολία, η κατάσταση της κατοικίας, η υγεία και το άγχος αλληλεπιδρούν, επηρεάζοντας την ποιότητα ζωής ανθρώπων που συχνά παραμένουν αόρατοι στις γενικές στατιστικές.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από τη Δρ. Μαρία Ζαφειροπούλου, Γεροντολόγο, Νομικό και Ιδρύτρια της Co2gether, τη Δρ. Ελίζαμπεθ Μεσθεναίος, Κοινωνιολόγο και Σύμβουλο της Co2gether, τον Δημήτριο Νέντα, Υποψήφιο Διδάκτορα και Γενικό Διευθυντή της Τράπεζας Τροφίμων, τη Γεωργία Μποτζάκη, Νομικό και Συνήγορο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της Co2gether, την Ιφιγένεια Μπουλή, Κοινωνική Λειτουργό της Co2gether, και τον Γρηγόριο Αλόκριο, Διευθυντή του Κέντρου Υγείας Χαλανδρίτσας.
Η πρωτοβουλία υλοποιείται με την υποστήριξη της Τράπεζας Τροφίμων και της Ελληνικής Γεροντολογικής και Γηριατρικής Εταιρείας και φέρνει την ομάδα της Co2gether σε άμεση επαφή με ανθρώπους που χρειάζονται υποστήριξη στην κοινότητα και στο ίδιο τους το σπίτι. Μέσα από αυτές τις επισκέψεις, καταγράφονται ανάγκες, παρέχεται υποστήριξη και διαμορφώνεται μια ουσιαστική εικόνα της καθημερινότητας των ανθρώπων αυτών.
Η φτώχεια είναι κάτι περισσότερο από το εισόδημα
Τα ευρήματα της μελέτης δείχνουν ότι η φτώχεια στα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας δεν μπορεί να εξετάζεται μόνο ως οικονομικός δείκτης. Στην Ελλάδα, το 28,9% του πληθυσμού επιβαρύνεται με στεγαστικές δαπάνες που ξεπερνούν το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός του – το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ –, ενώ το 19% αδυνατεί να διατηρήσει την κατοικία του επαρκώς θερμή.
Η εισοδηματική στέρηση, η ακατάλληλη κατοικία, η επιβαρυμένη υγεία, η απομόνωση και η έλλειψη προσβασιμότητας αλληλεπιδρούν, με αποτέλεσμα κάθε μορφή ευαλωτότητας να τροφοδοτεί και να επιδεινώνει την άλλη.
Γήρανση σε συνθήκες στέρησης βασικών αγαθών
Ένα από τα πιο αποκαλυπτικά ευρήματα αφορά τις ίδιες τις κατοικίες. Σχεδόν έξι στις δέκα κατοικίες των ατόμων άνω των 60 ετών (59,9%) κατασκευάστηκαν πριν από το 1978, ενώ στο 20% η πρόσβαση στην είσοδο είναι δυσχερής.
Παράλληλα, το 23,1% των ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας ζει χωρίς βασικές ηλεκτρικές συσκευές, όπως ψυγείο ή πλυντήριο, ενώ το 13,2% δεν διαθέτει καν ηλεκτρική κουζίνα.
Ιδιαίτερα έντονο είναι το πρόβλημα της θέρμανσης, καθώς το 47,4% δηλώνει ότι δεν διαθέτει επαρκή θέρμανση και το 32,1% χρησιμοποιεί ανασφαλείς μεθόδους. Στο δείγμα καταγράφεται χρήση ξυλόσομπας σε ποσοστό 21,5% και τζακιού σε ποσοστό 33,9%.
Την ίδια στιγμή, το 7,7% στερείται εσωτερικού χώρου υγιεινής ή μπάνιου, ενώ το 47,9% των υπαρχόντων μπάνιων βρίσκεται σε μέτρια ή κακή κατάσταση.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση ασθενούς με χρόνια αναπνευστική ανεπάρκεια, ο οποίος χρησιμοποιεί ως μοναδικό μέσο θέρμανσης τη σόμπα και ζει σε σπίτι με σοβαρά προβλήματα υγρασίας.
Αυξημένη ψυχική επιβάρυνση και χαμηλή ποιότητα ζωής
Η παρατεταμένη στέρηση αποτυπώνεται έντονα στην ψυχική και σωματική υγεία των ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας. Η μέση βαθμολογία άγχους στην κλίμακα GAD-7 ανέρχεται σε 8,9/21, με το 40,6% του δείγματος να εμφανίζει μέτρια (30,3%) έως σοβαρά (10,3%) συμπτώματα άγχους.
Στους άνω των 60 ετών, το 92% πάσχει από χρόνια νοσήματα, έναντι 61,9% στους νεότερους. Παράλληλα, το 60% αντιμετωπίζει διαταραχές ύπνου ή αϋπνία, το 37,9% δηλώνει εύκολη κόπωση, το 33,7% έντονο στρες και το 28,4% βιώνει βαθιά κοινωνική απομόνωση.
Σημαντικές είναι και οι ανάγκες φροντίδας. Το 41,2% των ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας εξαρτάται από φροντιστή, ενώ το 34,7% φροντίζεται από μέλη της οικογένειας που παρέχουν φροντίδα για περισσότερες από οκτώ ώρες καθημερινά, χωρίς θεσμική υποστήριξη.
Προτάσεις πολιτικής για αξιοπρεπή γήρανση
Το σύνολο των δεδομένων αναδεικνύει συνθήκες που χαρακτηρίζουν περιοχές οι οποίες κινδυνεύουν από διαρθρωτικές ελλείψεις επενδύσεων και δημογραφική συρρίκνωση. Παράλληλα, σύμφωνα με τους συντάκτες της έρευνας, καταδεικνύει ότι σημαντικές στρατηγικές της ΕΕ – ιδίως ο Ευρωπαϊκός Πυλώνας Κοινωνικών Δικαιωμάτων, το «Κύμα Ανακαινίσεων» και το Όραμα για τις Αγροτικές Περιοχές – δεν μεταφράζονται ομοιόμορφα στην καθημερινή ζωή των απομακρυσμένων περιοχών.
Μια καλύτερη ευθυγράμμιση μεταξύ της χρηματοδότησης της ΕΕ, της εθνικής πολιτικής και της τοπικής υλοποίησης θα μπορούσε, σύμφωνα με την έρευνα, να αποτρέψει κρίσεις υγείας που μπορούν να αποφευχθούν, να μειώσει τα βάρη που σχετίζονται με τη μακροχρόνια φροντίδα, να βελτιώσει την ασφάλεια και την ενεργειακή απόδοση των κατοικιών και να ενισχύσει τη χωρική συνοχή.
Τα ευρήματα αναδεικνύουν, τέλος, την ανάγκη για συντονισμένες παρεμβάσεις σε τέσσερις βασικούς άξονες:
- Πρωτοβάθμια και κατ’ οίκον φροντίδα: Νέες κατ’ οίκον υπηρεσίες για ολιστική φροντίδα, σε συνεργασία με το πρόγραμμα «Βοήθεια στο Σπίτι» των δήμων.
- Στεγαστική και ενεργειακή αναβάθμιση: Στοχευμένα προγράμματα επισκευών, θέρμανσης και προσβασιμότητας για χαμηλοσυνταξιούχους.
- Ψυχική υγεία και φροντιστές: Ενσωμάτωση ψυχολογικής υποστήριξης στις κοινωνικές δομές και μέτρα ανακούφισης των οικογενειακών φροντιστών.
- Επισιτιστική ασφάλεια: Συνεχής στήριξη της Τράπεζας Τροφίμων Δυτικής Ελλάδας για την κάλυψη βασικών διατροφικών αναγκών.
Διαβάστε επίσης
Άτομα με αναπηρία: Σε ποιες χώρες της Ευρώπης αποκλείονται από την εργασία
Κλιματική αλλαγή: Τα άτομα με αναπηρία επηρεάζονται «δυσανάλογα» από την ακραία ζέστη
ΕΣΑμεΑ: Προτάσεις για τη βελτίωση των υπηρεσιών υγείας στα άτομα με αναπηρία και χρόνιες παθήσεις
