Τι δείχνουν πραγματικά οι αριθμοί όταν αυξάνεται ένας δείκτης δημόσιας υγείας; Στην περίπτωση της περιγεννητικής θνησιμότητας στην Ελλάδα, δηλαδή των απωλειών λίγο πριν ή λίγο μετά τη γέννηση, η απάντηση δεν είναι γραμμική.
Νέα ελληνική μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Paediatric and Perinatal Epidemiology, εξετάζει την πορεία του φαινομένου στη χώρα την περίοδο 2014-2024 και επιχειρεί να απαντήσει στο εξής ερώτημα: η αύξηση που καταγράφεται τα τελευταία χρόνια αντανακλά πραγματική επιδείνωση ή επηρεάζεται κυρίως από τον τρόπο με τον οποίο δηλώνονται οι θνησιγένειες;
Την εργασία υπογράφουν οι κυρίες Ειρήνη Νίκαινα, Γεωργία Κουρλαμπά, Κυριακή Βελαλή, Παναγιώτα Μαρκοπούλου, Δήμητρα Μεταλλινού και Τάνια Σιαχανίδου, από την Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ, το Νοσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία», το Τμήμα Νοσηλευτικής του ΕΚΠΑ και το Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής.
Η αλλαγή που επηρέασε τους αριθμούς
Οι ερευνήτριες ανέλυσαν πανελλαδικά στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ) για 926.154 γεννήσεις μέσα σε έντεκα χρόνια. Στο επίκεντρο βρέθηκε η αλλαγή που θεσπίστηκε το 2018 και τέθηκε σε εφαρμογή από το 2019, όταν το όριο υποχρεωτικής καταγραφής των θνησιγενειών μειώθηκε από τις 25 στις 22 εβδομάδες κύησης, σε εναρμόνιση με τα ευρωπαϊκά πρότυπα.
Αυτή η τεχνική τροποποίηση έφερε στο φως περισσότερες απώλειες στα επίσημα στατιστικά. Οπότε, τι συνέβη; Σημειώθηκαν περισσότερα περιστατικά ή ενυπάρχουν άλλοι παράγοντες;
Από 5,6 σε 8,2 ανά 1.000 γεννήσεις
Σύμφωνα με τα δεδομένα, η περιγεννητική θνησιμότητα «ανέβηκε» από 5,6 ανά 1.000 συνολικές γεννήσεις το 2014 σε 8,2 ανά 1.000 το 2024, με μέσο ετήσιο ρυθμό 4,4%. Η κλιμάκωση τροφοδοτήθηκε από την διόγκωση των θνησιγενειών, ενώ η πρώιμη νεογνική θνησιμότητα – οι θάνατοι κατά τις πρώτες έξι ημέρες ζωής – μειώθηκε κατά την ίδια περίοδο.
Αυτό διαφοροποιεί την ανάγνωση της πραγματικότητας. Συγκεκριμένα, η χώρα μας δεν εμφάνισε επιδείνωση σε όλες τις κατηγορίες. Αντίθετα, οι θάνατοι νεογνών αμέσως μετά τη γέννηση συνέχισαν να υποχωρούν, κάτι που οι συγγραφείς συνδέουν πιθανώς με πρόοδο στη νεογνική φροντίδα.
Το 2019 ως σημείο καμπής
Η ανάλυση εντόπισε το 2019 ως σημείο – «σταθμό» κυρίως για τις θνησιγένειες πριν από τις 26 εβδομάδες κύησης. Σε αυτή την ομάδα καταγράφηκε η πιο απότομη άνοδος, γεγονός που συνδέεται με τη νέα πρακτική καταγραφής. Αντίθετα, για τις θνησιγένειες στις 26 εβδομάδες και μετά, δεν εντοπίστηκε αντίστοιχη απότομη μεταβολή γύρω από το εν λόγω έτος.
Παρόλα αυτά, δεν πέφτει αυλαία στο ζήτημα. Καταγράφεται μια μικρότερη μεν, αλλά υπαρκτή αυξητική τάση και σε αυτή την κατηγορία.
Ζωντανές γεννήσεις, θνησιγενείς, πρώιμοι νεογνικοί θάνατοι και περιγεννητική θνησιμότητα, καθώς και ποσοστά θνησιγένειας και πρώιμης νεογνικής θνησιμότητας στην Ελλάδα κατά την περίοδο 2014–2024.
Όχι βιαστικά συμπεράσματα
Η απαιτούμενη προσεκτική ανάγνωση των δεδομένων, δεν μετατρέπει έναν σύνθετο δείκτη σε σήμα κινδύνου, ούτε υποβαθμίζει την αύξηση ως απλή στατιστική συνέπεια. Δείχνει ότι και τα δύο μπορεί να ισχύουν ταυτόχρονα: η αλλαγή στην καταγραφή εξηγεί μεγάλο μέρος της τάσης, αλλά δεν ακυρώνει την ανάγκη να εξεταστούν πιο βαθιά οι θνησιγένειες που καταγράφονται σε μεταγενέστερες εβδομάδες κύησης.
Πιθανοί παράγοντες που διεθνώς συνδέονται με μεγαλύτερο κίνδυνο θνησιγένειας είναι, μεταξύ άλλων, η δυσλειτουργία του πλακούντα, ο περιορισμός της εμβρυϊκής ανάπτυξης, η παχυσαρκία, το κάπνισμα, η προχωρημένη ηλικία της μητέρας και οι κοινωνικοοικονομικές ανισότητες. Η παρούσα ανάλυση, όμως, βασίστηκε σε συγκεντρωτικά στοιχεία και δεν ήταν σε θέση να μετρήσει απευθείας τη συμβολή της κάθε ενδεχόμενης αιτίας.
Επιπλέον, δεν υπήρχαν ατομικές πληροφορίες για μητέρες, έμβρυα και νεογνά, ούτε στοιχεία για τα αίτια θανάτου, την ποιότητα της προγεννητικής φροντίδας, τον τόπο τοκετού ή το επίπεδο των νεογνικών υπηρεσιών. Οπότε, ειδικά οι συγκρίσεις πριν και μετά το 2019 πρέπει να γίνονται με σύνεση.
Τα επόμενα βήματα
Βάσει των παραπάνω στοιχείων, η Ελλάδα χρειάζεται πιο ισχυρή και διαφανή περιγεννητική επιτήρηση. Η συστηματική καταγραφή των ορισμών, η αξιολόγηση των θνησιγενειών και των νεογνικών θανάτων και η καλύτερη διασύνδεση των στατιστικών με τα κλινικά δεδομένα μπορούν να «μαρτυρήσουν» το πού υφίστανται περιθώρια πρόληψης.
Πίσω από κάθε δείκτη δεν υπάρχουν μόνο αριθμοί. Υπάρχουν κυήσεις, οικογένειες, νεογνά, απώλειες – και η ανάγκη να γνωστοποιείται με ακρίβεια τι συμβαίνει, ώστε να πραγματοποιούνται στοχευμένες παρεμβάσεις εγκαίρως.
Διαβάστε επίσης
Θνησιγένεια: Η στάση της εγκύου που τριπλασιάζει τον κίνδυνο
Θνησιγένεια: Δεν αυξάνει τις πιθανότητες για την κόρη το ιστορικό της μαμάς
