Μπορεί μία μαστογραφία που σήμερα χαρακτηρίζεται αρνητική να κρύβει ήδη πολύ πρώιμα σημάδια ενός καρκίνου που θα διαγνωστεί αρκετά χρόνια αργότερα; Νέα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι η Tεχνητή Nοημοσύνη ενδέχεται να μπορεί να εντοπίσει ορισμένα από αυτά τα ανεπαίσθητα «ίχνη», τα οποία δεν οδηγούν ακόμη σε διάγνωση, αλλά θα μπορούσαν στο μέλλον να λειτουργήσουν ως μία έγκαιρη προειδοποίηση για καρκίνο του μαστού.
Στη διεθνή ερευνητική ομάδα συμμετέχουν και δύο Έλληνες επιστήμονες, ο ακτινολόγος κ. Παντελής Γιαλιάς και η ερευνήτρια κυρία Αποστολία Τσιρίκογλου.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Radiology της Radiological Society of North America (RSNA), εξέτασε κατά πόσο εμπορικά συστήματα Tεχνητής Nοημοσύνης μπορούν να αναγνωρίσουν στη μαστογραφία ενδείξεις καρκίνου του μαστού αρκετά χρόνια πριν η νόσος γίνει κλινικά ανιχνεύσιμη.
Ένα «σήμα» έξι χρόνια πριν
Οι ερευνητές αξιολόγησαν τρία διαφορετικά εμπορικά συστήματα AI, αναλύοντας αναδρομικά 88.963 μαστογραφικές εξετάσεις από 31.394 γυναίκες που συμμετείχαν σε προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου στη Σουηδία.
Στόχος τους ήταν να διαπιστώσουν εάν οι δείκτες πιθανότητας καρκίνου που υπολόγιζαν οι αλγόριθμοι στις παλαιότερες μαστογραφίες ήταν υψηλότεροι στις γυναίκες που αργότερα διαγνώστηκαν με καρκίνο του μαστού σε σχέση με εκείνες που παρέμειναν χωρίς διάγνωση.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η AI μπορούσε να «διαγνώσει» τον καρκίνο μία δεκαετία νωρίτερα. Το σημαντικότερο κλινικά εύρημα αφορά ένα μικρότερο χρονικό διάστημα: Τα συστήματα AI κατάφεραν να επισημάνουν περίπου έναν στους πέντε καρκίνους ήδη έξι χρόνια πριν από τη διάγνωση, διατηρώντας παράλληλα χαμηλό το ποσοστό των ψευδών συναγερμών.
Όσο πλησίαζε η χρονική στιγμή της διάγνωσης, τόσο αυξανόταν και η δυνατότητα εντοπισμού: Περίπου 23%-25% των περιστατικών μπορούσαν να επισημανθούν τέσσερα χρόνια νωρίτερα και περίπου 35%-39% δύο χρόνια πριν.
Τι «βλέπει» η Τεχνητή Νοημοσύνη
Το ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι τα συστήματα που χρησιμοποιήθηκαν δεν είχαν σχεδιαστεί για να προβλέπουν τον μελλοντικό κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου. Πρόκειται για εργαλεία ανίχνευσης, εκπαιδευμένα να αναγνωρίζουν ύποπτα ευρήματα σε μία μαστογραφία.
Το γεγονός ότι οι δείκτες πιθανότητας καρκίνου άρχιζαν να αυξάνονται χρόνια πριν από την τελική διάγνωση υποδηλώνει ότι στις εικόνες μπορεί να υπάρχουν πολύ λεπτές αλλαγές, τις οποίες οι αλγόριθμοι είναι σε θέση να αναγνωρίζουν πριν γίνουν αρκετά εμφανείς ώστε να οδηγήσουν έναν ακτινολόγο σε διάγνωση ή περαιτέρω διερεύνηση.
«Περίπου το 20% των περιστατικών καρκίνου του μαστού εμφανίζουν μαστογραφικά σημάδια που είναι ήδη ορατά στην AI περίπου έξι χρόνια πριν από τη διάγνωση», εξηγεί ο Fredrik Strand, MD, PhD, από το Karolinska University Hospital της Στοκχόλμης και senior co-author της μελέτης.
Όπως επισημαίνει, τα ευρήματα επιβεβαιώνουν τη δυνατότητα της Τεχνητής Νοημοσύνης, σε ορισμένες περιπτώσεις, να εντοπίζει στη μαστογραφία ενδείξεις καρκίνου πολύ νωρίτερα από τη στιγμή κατά την οποία αυτές αναγνωρίστηκαν από τους ακτινολόγους.
Από την ίδια μαστογραφία, περισσότερες πληροφορίες
Η προοπτική αυτή θα μπορούσε να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αξιοποιείται ο τακτικός μαστογραφικός έλεγχος. Αν μία γυναίκα εμφανίζει ασυνήθιστα υψηλό AI score σε μια κατά τα άλλα αρνητική μαστογραφία, στο μέλλον θα μπορούσε ενδεχομένως να παραπέμπεται για συχνότερο έλεγχο ή για συμπληρωματική απεικόνιση.
Αυτό είναι και ένα από τα σημαντικότερα δυνητικά οφέλη της συγκεκριμένης προσέγγισης: Δεν απαιτείται απαραίτητα μία νέα εξέταση για να αντληθούν περισσότερες πληροφορίες, αλλά διαφορετική και βαθύτερη αξιοποίηση των εικόνων που ήδη παράγονται στο πλαίσιο του προσυμπτωματικού ελέγχου.
Οι ερευνητές υπογραμμίζουν, ωστόσο, ότι τα αποτελέσματα δεν σημαίνουν πως κάθε υψηλή βαθμολογία της AI αντιστοιχεί σε καρκίνο ούτε ότι τα συγκεκριμένα εργαλεία είναι σήμερα έτοιμα να προβλέψουν με βεβαιότητα ποια γυναίκα θα νοσήσει.
Η μελέτη ήταν αναδρομική και τα ευρήματα χρειάζονται περαιτέρω επιβεβαίωση πριν οδηγήσουν σε αλλαγές στην καθημερινή κλινική πρακτική.
Ανοίγουν, όμως, έναν ενδιαφέροντα δρόμο: Η Τεχνητή Νοημοσύνη να μην περιορίζεται στον ρόλο ενός «δεύτερου αναγνώστη» της μαστογραφίας, αλλά να λειτουργεί και ως σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης, βοηθώντας τους γιατρούς να εντοπίζουν ποιες γυναίκες ενδεχομένως χρειάζονται στενότερη παρακολούθηση χρόνια πριν εμφανιστεί ένας καρκίνος που μπορεί να διαγνωστεί με τις συμβατικές μεθόδους.
Διαβάστε επίσης
Νέα θεραπεία αλλάζει τα δεδομένα στον τριπλά αρνητικό καρκίνο μαστού
