«Μην σταματήσετε ποτέ το αντιβιοτικό πριν τελειώσει η αγωγή». Για δεκαετίες, αυτή ήταν μία από τις πιο γνωστές συμβουλές που συνόδευαν σχεδόν κάθε συνταγή αντιβίωσης. Πέρασε από γιατρούς σε ασθενείς, επαναλήφθηκε σε καμπάνιες δημόσιας υγείας και κατέληξε να θεωρείται σχεδόν αυτονόητη. Μόνο που σήμερα η επιστημονική εικόνα είναι πιο σύνθετη.
Νέα μελέτη δείχνει ότι η αντίληψη πως «όσο περισσότερο παίρνουμε αντιβιοτικά τόσο το καλύτερο» δεν ανταποκρίνεται πλέον σε όλες τις σύγχρονες ιατρικές οδηγίες. Σε συχνές λοιμώξεις, μικρότερης διάρκειας αγωγές φαίνεται να είναι εξίσου αποτελεσματικές με τις μεγαλύτερες, ενώ παράλληλα μπορεί να μειώνουν τον κίνδυνο ανεπιθύμητων ενεργειών.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι οι ασθενείς πρέπει να διακόπτουν μόνοι τους το φάρμακο μόλις αισθανθούν καλύτερα. Η διάρκεια της θεραπείας εξαρτάται από τη λοίμωξη, το αντιβιοτικό και την κατάσταση του κάθε ασθενούς και πρέπει να καθορίζεται σε συνεννόηση με τον γιατρό.
Η νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Open Forum Infectious Diseases, αναδεικνύει κυρίως ένα σημαντικό πρόβλημα: Oι επιστημονικές οδηγίες αλλάζουν, αλλά πολλές παλιές συμβουλές παραμένουν βαθιά ριζωμένες στο μυαλό των ασθενών.
Σχεδόν 9 στους 10 πιστεύουν ακόμη στην παλιά οδηγία
Οι ερευνητές ρώτησαν 1.475 ανθρώπους στις ΗΠΑ σχετικά με τις αντιλήψεις τους για τη διάρκεια της αντιβιοτικής θεραπείας. Το 88% είχε ακούσει και συμφωνούσε με τη φράση ότι πρέπει «πάντα να ολοκληρώνουμε την αγωγή με αντιβιοτικά». Οι περισσότεροι μάλιστα δήλωσαν ότι είχαν ακούσει τη συγκεκριμένη συμβουλή από επαγγελματία υγείας, ενώ αρκετοί την είχαν συναντήσει και σε εκστρατείες δημόσιας υγείας.
«Ιστορικά, υπήρχε πολύ ισχυρή οδηγία από μεγάλους οργανισμούς υγείας και από γιατρούς ότι η αγωγή πρέπει πάντοτε να ολοκληρώνεται», εξηγεί ο Alistair Thorpe, Ph.D., επίκουρος ερευνητής Επιστημών Υγείας του Πληθυσμού στο University of Utah Health και πρώτος συγγραφέας της μελέτης.
«Τώρα, όμως, έχουμε ολοένα περισσότερα στοιχεία που δείχνουν ότι αυτό δεν ισχύει πάντα. Σε πολλές περιπτώσεις, οι μικρότερης διάρκειας αγωγές είναι εξίσου αποτελεσματικές και ασφαλείς με τις μεγαλύτερες», προσθέτει.
Το παράδειγμα της πνευμονίας
Οι ερευνητές έθεσαν στους συμμετέχοντες ένα συγκεκριμένο δίλημμα: Aν είχαν πνευμονία θα προτιμούσαν μια θεραπεία διάρκειας 3 έως 5 ημερών, όπως προβλέπουν σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες σε ορισμένες περιπτώσεις ή θα αισθάνονταν ασφαλέστεροι με αντιβίωση διάρκειας μίας εβδομάδας ή περισσότερο, όπως συνέβαινε συχνότερα στο παρελθόν; Περίπου το 60% δήλωσε ότι θα προτιμούσε τη μεγαλύτερης διάρκειας αγωγή. Και ο βασικός λόγος ήταν ακριβώς η παλιά συμβουλή: «Nα τελειώνεις πάντα το αντιβιοτικό».
Η εικόνα αυτή δείχνει πόσο δύσκολα αλλάζουν οι πεποιθήσεις γύρω από την υγεία, ακόμη κι όταν αλλάζουν τα επιστημονικά δεδομένα.
Γιατί το «περισσότερο» δεν είναι πάντα καλύτερο
Για πολλές συχνές λοιμώξεις, ισχυρά επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι οι μικρότερης διάρκειας θεραπείες μπορούν να έχουν το ίδιο αποτέλεσμα με τις μεγαλύτερες.
Ταυτόχρονα, η μικρότερη έκθεση σε αντιβιοτικά μπορεί να περιορίζει ορισμένες ανεπιθύμητες ενέργειες που σχετίζονται με τη χρήση τους.
Αυτό δεν σημαίνει, όμως, ότι όλες οι λοιμώξεις αντιμετωπίζονται με σύντομη θεραπεία. Υπάρχουν παθήσεις στις οποίες η παρατεταμένη αντιβιοτική αγωγή παραμένει απολύτως απαραίτητη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η φυματίωση, για την οποία απαιτούνται μακροχρόνια θεραπευτικά σχήματα.
Το συμπέρασμα επομένως δεν είναι ότι «τα αντιβιοτικά πρέπει να σταματούν νωρίς», αλλά ότι δεν υπάρχει μία διάρκεια θεραπείας που να είναι σωστή για όλους και για κάθε λοίμωξη.
Τι πρέπει να κάνει ο ασθενής
Οι ερευνητές θεωρούν ότι γιατροί και φορείς δημόσιας υγείας πρέπει πλέον να εγκαταλείψουν τα υπεραπλουστευμένα μηνύματα. Ούτε το «πάντα ολοκληρώνουμε την αγωγή» ούτε το «όσο λιγότερες ημέρες τόσο καλύτερα» μπορούν να αποτελούν καθολικές οδηγίες.
Η σωστή ερώτηση είναι διαφορετική: Ποια είναι η κατάλληλη διάρκεια θεραπείας για τη συγκεκριμένη λοίμωξη και τον συγκεκριμένο ασθενή;
Ο Thorpe προτείνει στους ασθενείς που λαμβάνουν αντιβιοτικά να συζητούν ανοιχτά με τον γιατρό τους τόσο τη διάρκεια της θεραπείας όσο και το πότε ακριβώς πρέπει να διακοπεί.
«Συζητήστε με τον γιατρό σας ποια είναι η σωστή διάρκεια για εσάς και ποια είναι η κατάλληλη στιγμή να σταματήσετε την αγωγή», σημειώνει. «Η εξατομικευμένη συμβουλή από έναν επαγγελματία υγείας είναι ο σωστός δρόμος».
Γιατί αλλάζουν οι οδηγίες
Το γεγονός ότι μια συμβουλή που επί χρόνια θεωρούνταν δεδομένη σήμερα επανεξετάζεται δεν σημαίνει ότι η ιατρική «έκανε λάθος». Αντίθετα, όπως τονίζουν οι ερευνητές, αποτελεί φυσιολογικό μέρος της επιστημονικής εξέλιξης.
Νέα δεδομένα προστίθενται συνεχώς, οι μελέτες γίνονται καλύτερες και οι κατευθυντήριες οδηγίες προσαρμόζονται σε όσα μαθαίνουμε.
«Τα στοιχεία αυξάνονται και οι οδηγίες για τη χρήση των αντιβιοτικών εξελίσσονται. Αυτό είναι μια φυσιολογική διαδικασία και θετικό σημάδι ότι προσπαθούμε να βελτιώσουμε τον τρόπο με τον οποίο παρέχουμε φροντίδα», αναφέρει ο Thorpe.
Και ίσως αυτή να είναι η σημαντικότερη αλλαγή στο μήνυμα προς τους ασθενείς: όχι «σταματήστε όταν νιώσετε καλύτερα» και όχι«πάρτε τα οπωσδήποτε μέχρι το τελευταίο χάπι», αλλά ακολουθήστε τη διάρκεια που έχει ορίσει ο γιατρός για τη συγκεκριμένη περίπτωσή σας.
Διαβάστε επίσης
Η κατάχρηση αντιβιοτικών σοβαρή απειλή για τη δημόσια υγεία – Έρευνα σε 186 χώρες αποκαλύπτει
SOS για τα αντιβιοτικά – Αυξάνεται επικίνδυνα η μικροβιακή αντοχή – Στο στόχαστρο τα παιδιά
