*Γράφει ο Δρ. Βασίλειος Σιούλας, εξειδικευμένος στη Γυναικολογική Ογκολογία στο διεθνούς φήμης Memorial Sloan Kettering Cancer Center της Νέας Υόρκης, απόφοιτος του προγράμματος Χειρουργικής Ηγεσίας του Πανεπιστημίου Harvard, Διευθυντής της Δ’ Κλινικής Γυναικολογικής Ογκολογίας και Γραμματέας του Επιστημονικού Συμβουλίου του Νοσοκομείου ΥΓΕΙΑ, εκλεγμένος Clinical Associate Professor στο University of Nicosia της Κύπρου
Ο καρκίνος του ενδομητρίου αποτελεί σήμερα τη συχνότερη γυναικολογική κακοήθεια στις ανεπτυγμένες χώρες και η συχνότητά του συνεχίζει να αυξάνεται παγκοσμίως. Το γεγονός αυτό συνδέεται κυρίως με τη γήρανση του πληθυσμού, αλλά και τη σημαντική αύξηση της παχυσαρκίας, του σακχαρώδη διαβήτη και του μεταβολικού συνδρόμου, παράγοντες που επηρεάζουν άμεσα τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου.
Παραδοσιακά ο καρκίνος του ενδομητρίου εμφανιζόταν συνήθως μετά την εμμηνόπαυση, με μέση ηλικία διάγνωσης τα 61 έτη. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια παρατηρούμε περισσότερες γυναίκες να διαγιγνώσκονται σε νεότερη ηλικία, ακόμη και πριν από την εμμηνόπαυση. Το ενθαρρυντικό στοιχείο είναι ότι ο καρκίνος του ενδομητρίου, σε αντίθεση με άλλες κακοήθειες, εμφανίζει συνήθως πρώιμα συμπτώματα. Έτσι, στις περισσότερες περιπτώσεις διαγιγνώσκεται σε αρχικό στάδιο, όταν οι πιθανότητες πλήρους ίασης είναι ιδιαίτερα υψηλές.
Ποιοι είναι οι βασικότεροι παράγοντες κινδύνου και τα ύποπτα συμπτώματα
Ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου είναι η παρατεταμένη έκθεση του ενδομητρίου στα οιστρογόνα χωρίς την αντίστοιχη προστατευτική δράση της προγεστερόνης. Αυτό συμβαίνει συχνότερα σε γυναίκες με παχυσαρκία, σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, χρόνια ανωορρηξία ή λήψη οιστρογόνων χωρίς προγεστερόνη. Επιπλέον, η ηλικία, ο σακχαρώδης διαβήτης, η αρτηριακή υπέρταση, η ατοκία, η πρώιμη εμμηναρχή, η όψιμη εμμηνόπαυση, καθώς και ορισμένα κληρονομικά σύνδρομα, όπως το σύνδρομο Lynch, αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου. Το σημαντικότερο όμως μήνυμα προς όλες τις γυναίκες είναι ότι ο καρκίνος του ενδομητρίου σχεδόν πάντα προειδοποιεί.
Οποιαδήποτε αιμορραγία μετά την εμμηνόπαυση πρέπει να θεωρείται ύποπτη και χρήζει περαιτέρω διερεύνησης. Αντίστοιχα, στις νεότερες γυναίκες, οι αιμορραγίες εκτός κύκλου ή η υπερβολικά έντονη εμμηνορρυσία απαιτούν άμεση γυναικολογική εκτίμηση.
Με ποιες εξετάσεις γίνεται σήμερα η διάγνωση
Σε κάθε γυναίκα με ανησυχητικά συμπτώματα, ο αρχικός έλεγχος γίνεται με το διακολπικό υπερηχογράφημα, το οποίο μπορεί να αναδείξει πάχυνση του ενδομητρίου ή άλλα ανησυχητικά ευρήματα. Η οριστική επιβεβαίωση της νόσου, όπως και η αναγνώριση των επιμέρους μορφολογικών και μοριακών χαρακτηριστικών της, προϋποθέτει τη λήψη βιοψιών από το ενδομήτριο. Ο καλύτερος τρόπος για την πραγματοποίησή τους είναι η υστεροσκόπηση, αφού επιτρέπει την άμεση επισκόπηση της ενδομητρικής κοιλότητας και τη στοχευμένη λήψη βιοψιών από τις ύποπτες περιοχές, αυξάνοντας σημαντικά τη διαγνωστική ακρίβεια.
Σε αντίθεση με τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, δεν υπάρχει σήμερα αποτελεσματικός προληπτικός έλεγχος για τον καρκίνο του ενδομητρίου στο γενικό πληθυσμό. Αξίζει να αποσαφηνίσουμε πως το τεστ Παπανικολάου επικεντρώνεται αποκλειστικά στην πρόληψη και έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του τραχήλου. Από την άλλη πλευρά, η αξία του διακολπικού υπερηχογραφήματος ως μεθόδου πρόληψης του καρκίνου ενδομητρίου δεν έχει τεκμηριωθεί στις σχετικές έρευνες. Η καλύτερη πρόληψη, λοιπόν, παραμένει η ευαισθητοποίηση των γυναικών, ώστε να απευθύνονται έγκαιρα στον γυναικολόγο τους, όταν διαπιστώσουν μια ασυνήθιστη αιμορραγία.
Τι περιλαμβάνει η χειρουργική αντιμετώπιση
Η χειρουργική αντιμετώπιση αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της θεραπείας του καρκίνου του ενδομητρίου. Βάση αυτής είναι η ολική υστερεκτομή με αμφοτερόπλευρη σαλπιγγο-ωοθηκεκτομή. Αν και για αρκετά χρόνια, οι γυναικολόγοι – ογκολόγοι κατέφευγαν στη συστηματική αφαίρεση αρκετών πυελικών και -ενίοτε- παραορτικών λεμφαδένων, ειδικά στις πιο επιθετικές μορφές της νόσου, τα τελευταία χρόνια η χαρτογράφηση του λεμφαδένα-φρουρού έχει αλλάξει σημαντικά τη χειρουργική πρακτική.
Με τη χρήση ειδικής χρωστικής και κάμερας, αναγνωρίζονται πλέον οι πρώτοι λεμφαδένες που παίρνουν λέμφο από τον όγκο και αφαιρούνται αποκλειστικά αυτοί, αποφεύγοντας τις επιπλοκές και την υποβάθμιση της ποιότητας ζωής που συνεπάγεται η κλασική λεμφαδενεκτομή.
Επιπλέον, χάρη στο πιο λεπτομερές πρωτόκολλο ιστολογικής εξέτασης των λεμφαδένων-φρουρών, έχουμε πλέον τη δυνατότητα να αναγνωρίσουμε και μεταστάσεις <0.2mm, συμβάλλοντας έτσι στη μεγαλύτερη ογκολογική κατοχύρωση των ασθενών. Σύμφωνα με τις τρέχουσες επιστημονικές οδηγίες, εφόσον ο καρκίνος του ενδομητρίου περιορίζεται στη μήτρα, η σταδιοποίησή του με την τεχνική του λεμφαδένα-φρουρού πρέπει να εφαρμόζεται σε όλες τις ασθενείς, ανεξαρτήτως του ιστολογικού τύπου και του βαθμού διαφοροποίησης του όγκου.
Η θεραπεία δεν σταματά πάντα στο χειρουργείο. Σήμερα η απόφαση για συμπληρωματικές παρεμβάσεις βασίζεται όχι μόνο στο στάδιο και τα ιστολογικά χαρακτηριστικά της νόσου, αλλά και στο μοριακό της προφίλ. Αυτό έχει αλλάξει ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο εξατομικεύουμε τη θεραπεία, επιτρέποντας ακριβέστερη εκτίμηση του κινδύνου και καλύτερη επιλογή των ασθενών που θα ωφεληθούν από ακτινοθεραπεία, χημειοθεραπεία ή, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, ανοσοθεραπεία και νεότερες στοχευμένες θεραπείες.
Ποια η θέση της ρομποτικής χειρουργικής στην αντιμετώπιση της νόσου
Εδώ και πολλά χρόνια, η ελάχιστα επεμβατική χειρουργική, δηλαδή η ολοκλήρωση της επέμβασης μέσα από μικρές τομές και τη βοήθεια οθόνης, αποτελεί τη μέθοδο εκλογής για τη χειρουργική αντιμετώπιση του καρκίνου του ενδομητρίου, όταν η νόσος περιορίζεται στη μήτρα.
Σε αυτά τα πλαίσια, η ρομποτική χειρουργική, ως εξέλιξη της κλασικής λαπαροσκόπησης, συνδέεται με σημαντικά πλεονεκτήματα, όπως την τρισδιάστατη εικόνα, το μεγαλύτερο εύρος κινήσεων και τη δυνατότητα λεπτών και ακριβέστερων χειρισμών. Είναι σημαντικό τα τονίσουμε πως για μεγαλύτερης έκτασης χειρουργεία και ασθενείς με πολλαπλές επεμβάσεις στην κοιλιά ή αυξημένου σωματικού βάρους, τα παραπάνω τεχνικά χαρακτηριστικά έχουν στρατηγική σημασία, επιτρέποντας την ομαλή διεκπεραίωση της επέμβασης και την ελαχιστοποίηση της πιθανότητας διεγχειρητικής μετατροπής του χειρουργείου σε ανοικτό.
Πρέπει να τονιστεί πως για την ασθενή αυτό μεταφράζεται σε λιγότερο μετεγχειρητικό πόνο, μικρότερη απώλεια αίματος, χαμηλότερο κίνδυνο επιπλοκών, ταχύτερη κινητοποίηση, συντομότερη νοσηλεία και γρηγορότερη επιστροφή στις καθημερινές δραστηριότητες. Και όλα αυτά, διασφαλίζοντας στο ακέραιο την ογκολογική της πρόγνωση.
Ο ρόλος του εξειδικευμένου γυναικολόγου – ογκολόγου
Η επιλογή του κατάλληλου χειρουργού είναι ίσως μία από τις σημαντικότερες αποφάσεις που θα κληθεί να λάβει η ασθενής μετά τη διάγνωσή της. Οι γυναικολόγοι-ογκολόγοι έχουν αποφοιτήσει από ειδικά προγράμματα εκπαίδευσης στη χειρουργική αντιμετώπιση των γυναικολογικών καρκίνων, ακόμα και στις πιο σύγχρονες ή πολύπλοκες επεμβάσεις, ενώ διαθέτουν μεγάλη εμπειρία και στη συνολική ογκολογική διαχείριση της ασθενούς.
Μελέτες από όλο τον κόσμο έχουν δείξει ότι οι ασθενείς που αντιμετωπίζονται από εξειδικευμένους γυναικολόγους- ογκολόγους και οργανωμένες διεπιστημονικές ομάδες έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να έχουν την ενδεικνυόμενη χειρουργική επέμβαση, με όρους ογκολογικής ασφάλειας και ελαχιστοποίησης των επιπλοκών. Αυτό σε βάθος χρόνου μεταφράζεται σε καλύτερα ογκολογικά αποτελέσματα και προστασία της ποιότητας ζωής. Σε αυτή την κατεύθυνση, μάλιστα με ιδιαίτερη αυστηρότητα, βρίσκονται και οι συστάσεις της Ευρωπαϊκής Εταιρίας Γυναικολογικής Ογκολογίας (ESGO) για την ποιοτική αντιμετώπιση των ασθενών με καρκίνο ενδομητρίου.
Έχοντας εκπαιδευτεί και εργαστεί σε κέντρα του εξωτερικού, διαπίστωσα στην πράξη ότι η συγκέντρωση της εξειδίκευσης σε οργανωμένες δομές δεν αποτελεί απλώς επιχειρησιακή επιλογή· αποτελεί παράγοντα που επηρεάζει ουσιαστικά την ποιότητα της φροντίδας και τα ογκολογικά αποτελέσματα των ασθενών.
Αυτό είναι το μοντέλο που πιστεύω ότι πρέπει να συνεχίσουμε να αναπτύσσουμε και στη χώρα μας. Η αντιμετώπιση των γυναικολογικών καρκίνων δεν θα πρέπει να εξαρτάται από τη γεωγραφία ή την επιλογή της ασθενούς εν μέσω ψυχοσυναισθηματικής και, κάποιες φορές, χρονικής και κοινωνικοοικονομικής πίεσης. Κάθε γυναίκα αξίζει να έχει πρόσβαση σε οργανωμένες ομάδες γυναικολογικής ογκολογίας, όπου η εμπειρία, η σύγχρονη τεχνολογία και η διεπιστημονική συνεργασία μεταφράζονται σε καλύτερα θεραπευτικά αποτελέσματα και διαφύλαξη της ποιότητας ζωής.
Άλλωστε, η σύγχρονη ογκολογία δεν αφορά μόνο στην επιτυχημένη επέμβαση. Περιλαμβάνει την εξατομίκευση της θεραπείας, τη μοριακή ταξινόμηση του όγκου, τη σωστή επιλογή των συμπληρωματικών θεραπειών και τη συνολική εμπειρία της ασθενούς σε κάθε στάδιο της διαδρομής της.
Διαβάστε επίσης
Μπορεί ένα απλό παυσίπονο να προστατεύει από τον καρκίνο; Η επιστήμη έχει την απάντηση
Καρκίνος ενδομητρίου: Η συνδυαστική θεραπεία που βελτιώνει το προσδόκιμο επιβίωσης
Καρκίνος ενδομητρίου: Έρευνα αποκαλύπτει τον ισχυρότερο τροποποιήσιμο παράγοντα κινδύνου
