Σκεπτόμενοι την Ευρώπη, το μυαλό πηγαίνει συχνά σε μεγάλες πόλεις, ιστορικά κέντρα, βουνά, λίμνες και ακτογραμμές. Υπάρχει, όμως, και μια άλλη Ευρώπη: Εκείνη των απέραντων δασών, των βόρειων τοπίων, που μοιάζουν ατελείωτα και των ορεινών περιοχών όπου το πράσινο εξακολουθεί να έχει τον πρώτο λόγο.
Σύμφωνα με στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας, η πιο «πράσινη» χώρα της γηραιάς ηπείρου είναι η Φινλανδία, με τα δάση να καλύπτουν σχεδόν τα 3/4 της χερσαίας της έκτασης. Στον αντίποδα, χώρες όπως η Ισλανδία, η Ιρλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο εμφανίζουν μερικά από τα χαμηλότερα ποσοστά δασικής κάλυψης στην ήπειρο.
Η κατάταξη των ευρωπαϊκών χωρών με βάση το ποσοστό της γης που καλύπτεται από δάση δείχνει κάτι πολύ ενδιαφέρον: Το πράσινο δεν κατανέμεται ομοιόμορφα στην Ευρώπη. Γεωγραφία, κλίμα, πληθυσμός, ιστορία και ανθρώπινες επιλογές έχουν αφήσει το αποτύπωμά τους στο τοπίο.
Φινλανδία και Σουηδία στην κορυφή
Η Φινλανδία και η Σουηδία ξεχωρίζουν με διαφορά – και στις δύο χώρες, τα δάση καλύπτουν περίπου 70-100 χιλιάδες στρέμματα γης. Δεν είναι τυχαίο: Οι δύο χώρες βρίσκονται στη ζώνη των βόρειων δασών, που χαρακτηρίζονται από ψυχρότερο κλίμα, χαμηλότερη πυκνότητα πληθυσμού και λιγότερη πίεση για εντατική γεωργία σε σχέση με άλλες περιοχές της Ευρώπης.
Ψηλά στην κατάταξη βρίσκονται και αρκετές ορεινές χώρες, όπως το Μαυροβούνιο, η Σλοβενία και η Αυστρία. Εκεί, το ανάγλυφο παίζει σημαντικό ρόλο: Οι απότομες πλαγιές δεν είναι ιδιαίτερα φιλικές ούτε για εκτεταμένες καλλιέργειες, ούτε για έντονη αστική ανάπτυξη, οπότε τα δάση κατάφεραν να διατηρηθούν ή να επανέλθουν πιο εύκολα.
Αντίθετα, χώρες με εύφορες πεδινές εκτάσεις και πυκνότερη κατοίκηση, όπως η Δανία και οι Κάτω Χώρες, έχουν πολύ χαμηλότερα ποσοστά δασικής κάλυψης. Στην Ιρλανδία, το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ισλανδία, η ιστορία της γεωργίας, της βοσκής και της εκχέρσωσης έχει επίσης παίξει καθοριστικό ρόλο. Περιορισμένη είναι η δασική έκταση και στην Ελλάδα, με τα πράσινα εδάφη να καλύπτουν περίπου το 30% της χερσαίας έκτασης – ποσοστό που υπογραμμίζει τη σημασία της προστασίας και αποκατάστασης των δασικών οικοσυστημάτων της χώρας.
Πώς εξηγούνται οι μεγάλες διακυμάνσεις της Ευρώπης σε πράσινο
Η δασική κάλυψη δεν εξαρτάται μόνο από το κλίμα, αλλά και από το πώς κάθε χώρα διαχειρίστηκε τη γη της μέσα στους αιώνες.
Στη βόρεια Ευρώπη, οι χαμηλές θερμοκρασίες, οι λίμνες, οι υγρότοποι και οι μεγάλες αποστάσεις βοήθησαν τα δάση να παραμείνουν κυρίαρχο στοιχείο του τοπίου. Πιο νότια και δυτικά, πολλές εύφορες περιοχές εκχερσώθηκαν εδώ και αιώνες για καλλιέργειες, κτηνοτροφία, ανάπτυξη δρόμων, αλλά και ολόκληρων πόλεων.
Ρόλο παίζουν, φυσικά, και οι πολιτικές αποφάσεις. Η βιώσιμη δασοκομία, τα προγράμματα προστασίας και οι αναδασώσεις έχουν βοηθήσει αρκετές ευρωπαϊκές χώρες να διατηρήσουν ή και να αυξήσουν τις δασικές τους εκτάσεις. Σε ορισμένες περιοχές, μάλιστα, παλιές αγροτικές εκτάσεις που εγκαταλείφθηκαν μετατράπηκαν σταδιακά ξανά σε δάση.
Η Ευρώπη κερδίζει δάση, αλλά αντιμετωπίζει μεγάλες προκλήσεις
Σε αντίθεση με άλλες περιοχές του κόσμου, η Ευρώπη συνολικά έχει αυξήσει τη δασική της έκταση τα τελευταία 30 χρόνια. Η αναδάσωση, η φυσική αναγέννηση και οι πολιτικές διαχείρισης έχουν συμβάλει σε αυτή την τάση.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι τα ευρωπαϊκά δάση δεν αντιμετωπίζουν προκλήσεις: Οι πυρκαγιές, οι ξηρασίες, οι καταιγίδες, τα παράσιτα και οι ασθένειες γίνονται όλο και πιο συχνά φαινόμενα, καθώς το κλίμα αλλάζει. Παράλληλα, η υλοτομία και οι αλλαγές στη χρήση γης συνεχίζουν να επηρεάζουν πολλά δασικά οικοσυστήματα.
Με άλλα λόγια, το ερώτημα δεν είναι μόνο πόσα δάση έχει μια χώρα, αλλά και σε τι κατάσταση βρίσκονται. Η υγεία, η βιοποικιλότητα και η ανθεκτικότητα των δασών γίνονται πλέον παράγοντες εξίσου σημαντικοί με την έκτασή τους.
Η Φινλανδία και η Σουηδία μπορεί να κερδίζουν την πρωτιά στο πράσινο, όμως η πραγματική πρόκληση για όλη την Ευρώπη είναι κοινή: Να προστατεύσει τα δάση της, να τα ενισχύσει και να τα βοηθήσει να αντέξουν σε ένα κλίμα που αλλάζει με γοργούς ρυθμούς.
Διαβάστε επίσης
Ο παράγοντας που προκαλεί 28.000 θανάτους το χρόνο – Ποιες περιοχές πλήττονται περισσότερο
Μύκητες απειλούν τα ελληνικά δάση – Ποιες περιοχές κινδυνεύουν περισσότερο
Αντιγήρανση: Αυτό είναι το μυστικό για να φαίνεστε τρία χρόνια νεότεροι – Δεν είναι καλλυντικό!
