Το άσθμα χαρακτηρίζεται έως τώρα ως μια πάθηση που μπορεί μεν να αντιμετωπιστεί, αλλά όχι να θεραπευτεί. Για εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο, αυτό σημαίνει πρακτικά ότι πρέπει να μάθουν να διαχειρίζονται τα συμπτώματα, να αποφεύγουν τους παράγοντες που το προκαλούν και να βασίζονται στα φάρμακα για τον έλεγχο των εξάρσεων.
Σήμερα, ωστόσο, αυτή η εικόνα αρχίζει να αλλάζει, όπως επισημαίνουν σε άρθρο τους στο The Conversation η Christine Jenkins, Υπεύθυνη του Προγράμματος Αναπνευστικής Υγείας του Ινστιτούτο Τζορτζ για την Παγκόσμια Υγεία και ο Gary Anderson, Καθηγητής και Διευθυντής του Κέντρου Έρευνας για την Υγεία των Πνευμόνων στο Πανεπιστήμιο της Μελβούρνης. Οι εξελίξεις στην έρευνα της αναπνευστικής υγείας δείχνουν ότι το άσθμα δε χρειάζεται να είναι απαραίτητα μια δια βίου, μη αναστρέψιμη πάθηση – οι ερευνητές πιστεύουν όλο και περισσότερο ότι η θεραπεία θα μπορούσε να είναι εφικτή.
Το άσθμα είναι μια χρόνια φλεγμονώδης νόσος των αεραγωγών. Προκαλεί στένωση και οίδημα των αεραγωγών, οδηγώντας σε συμπτώματα όπως συριγμός, βήχας, δύσπνοια και σφίξιμο στο στήθος. Αυτά τα συμπτώματα εμφανίζονται και εξαφανίζονται κατά καιρούς – ωστόσο, σε πολλούς ανθρώπους επιμένουν για χρόνια, επηρεάζοντας σημαντικά την ποιότητα ζωής τους.
Το βάρος της νόσου παραμένει σημαντικό: Παγκοσμίως, ο αριθμός των ανθρώπων που υποφέρουν από άσθμα εκτιμάται σε πάνω από 360 εκατομμύρια. Παρά τις αποτελεσματικές θεραπείες, πολλοί ασθενείς συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν ανεπαρκή έλεγχο της νόσου, επιδείνωση των συμπτωμάτων και νοσηλείες που θα μπορούσαν να αποφευχθούν. Σε ορισμένες περιπτώσεις, το άσθμα μπορεί ακόμη και να αποβεί θανατηφόρο.
Γιατί οι σύγχρονες λύσεις δεν θεραπεύουν
Οι τρέχουσες θεραπείες είναι πολύ σημαντικές, αλλά λειτουργούν κυρίως μειώνοντας τη φλεγμονή, ανακουφίζοντας τα συμπτώματα και προλαμβάνοντας τις κρίσεις. Συνήθως, δεν αναστρέφουν την υποκείμενη παθολογική διαδικασία. Μια πραγματική θεραπεία χρειάζεται να κάνει περισσότερα.
Τι θα σήμαινε, λοιπόν, στην πραγματικότητα η θεραπεία του άσθματος;
Η θεραπεία θα συνεπαγόταν τη μακροπρόθεσμη εξαφάνιση των συμπτωμάτων, την ομαλή λειτουργία των αεραγωγών και την εξάλειψη των παθολογικών διεργασιών που διατηρούν το άσθμα σε ενεργό κατάσταση. Αυτό θα σήμαινε την απουσία συνεχιζόμενης φλεγμονής των αεραγωγών, την απουσία επίμονης στένωσης των αεραγωγών και την απουσία «μοριακής μνήμης» στον πνευμονικό ιστό, που διατηρεί τη νόσο ενεργή.
Υπάρχουν ήδη ενδείξεις ότι αυτό μπορεί να είναι εφικτό. Περίπου το 20–30% των ατόμων με άσθμα, συχνά παιδιά, παρουσιάζουν αυθόρμητη ύφεση. Τα συμπτώματά τους βελτιώνονται και οι αναπνευστικές οδοί τους μπορεί να επανέλθουν σε κατάσταση πιο κοντά στο φυσιολογικό χωρίς μακροχρόνια θεραπεία. Ορισμένα άτομα με σοβαρό άσθμα που λαμβάνουν νεότερες βιολογικές θεραπείες μπορούν, επίσης, να επιτύχουν παρατεταμένη ύφεση κατά τη διάρκεια της θεραπείας.
Αυτά τα παραδείγματα υποδηλώνουν ότι το άσθμα μπορεί, κατ’ αρχήν, να αναστραφεί.
Η επόμενη πρόκληση είναι να κατανοήσουμε γιατί η ύφεση εμφανίζεται σε ορισμένα άτομα και όχι σε άλλα. Οι ερευνητές μελετούν τους γενετικούς, περιβαλλοντικούς και μοριακούς παράγοντες που προκαλούν το άσθμα – αυτοί περιλαμβάνουν το οικογενειακό ιστορικό, τις αλλεργίες, το κάπνισμα, την παχυσαρκία, την ατμοσφαιρική ρύπανση και τις ιογενείς λοιμώξεις στα πρώτα στάδια της ζωής. Σε ορισμένα άτομα, αυτοί οι παράγοντες φαίνεται να επαναπρογραμματίζουν τα κύτταρα των αεραγωγών με τρόπο που καθιστά το άσθμα επίμονο.
Οι θεραπείες του μέλλοντος
Οι μελλοντικές θεραπείες ενδέχεται να στοχεύουν στη διόρθωση αυτού του προγραμματισμού. Αντί να περιορίζονται απλώς στην καταστολή της φλεγμονής, τα νέα φάρμακα θα μπορούσαν ενδεχομένως να επαναφέρουν τα νοσούντα κύτταρα των αεραγωγών σε υγιή κατάσταση. Οι επιστήμονες ενδέχεται, επίσης, να χρησιμοποιήσουν την τεχνητή νοημοσύνη και μοντέλα «ψηφιακών διδύμων» των ασθενών για να κατανοήσουν καλύτερα τις ατομικές πορείες της νόσου και να σχεδιάσουν στοχευμένες θεραπείες.
Για να επιβεβαιώσουν ότι το άσθμα έχει πράγματι θεραπευτεί, οι γιατροί θα χρειαστούν αξιόπιστους βιοδείκτες -ενδεχομένως από το αίμα, την αναπνοή ή τον ιστό των αεραγωγών- που θα έδειχναν αν η φλεγμονή, η βλάβη των αεραγωγών και οι μοριακές αλλαγές που προκαλούν τη νόσο έχουν όντως εξαλειφθεί. Εάν η φυσιολογική λειτουργία και οι υγιείς βιοδείκτες διατηρούνταν για αρκετά χρόνια, αυτό θα έδινε τη βεβαιότητα ότι η νόσος έχει εξαλειφθεί.
Για τους ασθενείς, τις οικογένειες και τα συστήματα υγείας, αυτή η προοπτική θα μεταμόρφωνε ζωές.
Διαβάστε επίσης
Δύσπνοια, «γατάκια» και βήχας μαρτυρούν άσθμα – Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο
Άσθμα: Οι ασθενείς ρωτούν, οι ειδικοί απαντούν – Δείτε βίντεο
Άσθμα: 300 εκατ. άνθρωποι νοσούν παγκοσμίως – 1.000 θάνατοι ημερησίως
