Η πρόληψη είναι ίσως το πιο ισχυρό εργαλείο που διαθέτει η σύγχρονη ιατρική. Λίγες όμως περιπτώσεις αποδεικνύουν τόσο ξεκάθαρα τη δύναμή της όσο ο εμβολιασμός έναντι του HPV, ενός ιού που συνδέεται με πολλές μορφές καρκίνου και άλλες σοβαρές παθήσεις. Παρά τη διαθεσιμότητα αποτελεσματικών μέσων πρόληψης, η ενημέρωση, η εμβολιαστική κάλυψη και η συμμετοχή στα προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου εξακολουθούν να αποτελούν κρίσιμα ζητούμενα.
Στο Στρογγυλό Τραπέζι του ygeiamou.gr με θέμα «Ο HPV εμβολιασμός καταλυτικός στην πρόληψη του καρκίνου», εκπρόσωποι της Πολιτείας, της επιστημονικής κοινότητας και της κοινωνίας των ασθενών ανέδειξαν τα βήματα που έχουν γίνει, τις προκλήσεις που παραμένουν και κυρίως το κοινό ζητούμενο: να μη χαθεί καμία ευκαιρία πρόληψης.
Την εικόνα των εργαλείων που διαθέτει σήμερα η χώρα για την αντιμετώπιση του ιού HPV παρουσίασε η Αναπληρώτρια Υπουργός Υγείας, κυρία Ειρήνη Αγαπηδάκη. Υπογράμμισε ότι πριν το 2022 δεν υπήρχε πλαίσιο, δεν υπήρχε δωρεάν εμβολιασμός, δωρεάν ψηφιακό βιβλιάριο, πρόγραμμα «Προλαμβάνω» και παρέθεσε τα εργαλεία που αλλάζουν το τοπίο: «Δωρεάν εμβολιαστική κάλυψη για αγόρια και κορίτσια 9-18 ετών καθώς και για τις γυναίκες υψηλού κινδύνου 19-45 ετών. Επίσης, δωρεάν ο προσυμπτωματικός έλεγχος. Μέσω του προγράμματος «Προλαμβάνω» έχουμε περίπου 1 στις 2 γυναίκες, ποσοστό άνω του 50% των δικαιούχων που έχουν ανταποκριθεί στον προληπτικό έλεγχο. Τουλάχιστον 12.000 εξ αυτών έχουν προχωρήσει σε κολποσκόπηση-βιοψία. Επιπλέον, για πρώτη φορά διαθέτουμε ψηφιακό παιδιατρικό βιβλιάριο. Κάτι που σημαίνει ότι οι επαγγελματίες υγείας έχουν την πλήρη εικόνα για εμβολιασμούς, το ίδιο και το Υπουργείο Υγείας. Γνωρίζει πού υπάρχουν κενά και πού μπορεί να παρέμβει».
Από αριστερά: Η κυρία Ιωάννα Καριοφύλλη, Γενική Γραμματέας του Σωματείου Καλλιπάτειρα, ο υφυπουργός Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, κ. Νίκος Παπαϊωάννου και η αναπληρώτρια υπουργός Υγείας, κυρία Ειρήνη Αγαπηδάκη | Photo: Χρίστος Αλεξούλης
Η κυρία Αγαπηδάκη στάθηκε, επίσης, στη σημασία της σωστής επικοινωνίας του μηνύματος προς τους πολίτες. Όπως ανέφερε, όταν γίνεται λόγος για «εμβολιασμό έναντι του HPV», συχνά χάνεται η ουσία ότι πρόκειται για ένα εμβόλιο που προστατεύει από τον καρκίνο, από πολλές μορφές καρκίνου».
Αναγνώρισε ότι τα ποσοστά εμβολιασμού και συμμετοχής στον προσυμπτωματικό έλεγχο χρειάζονται περαιτέρω βελτίωση, σημειώνοντας ωστόσο ότι «ήδη καταγράφεται αύξηση 239% στην εμβολιαστική κάλυψη σε σχέση με την περίοδο 2017-2019». Παράλληλα, προανήγγειλε νέα εργαλεία ενημέρωσης και υπενθύμισης για τους γονείς, όπως ο Σύμβουλος Υγείας, καθώς και την περαιτέρω σύνδεση του σχολείου με την κοινότητα υγείας.
Δείτε εδώ όλη τη συζήτηση στο Στρογγυλό Τραπέζι για τον HPV εμβολιασμό:
Τα σχολεία ως Κόμβοι Υγείας και οι συνέργειες των υπουργείων Υγείας και Παιδείας
Ακριβώς σε αυτή τη σύνδεση παιδείας και πρόληψης εστίασε ο Υφυπουργός Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, κ. Νίκος Παπαϊωάννου. Όπως τόνισε, «για να προλάβεις κάτι, πρέπει να το γνωρίζεις. Και η γνώση είναι θέμα παιδείας», υπογραμμίζοντας ότι η καλλιέργεια του εγγραμματισμού υγείας πρέπει να ξεκινά από τις πρώτες βαθμίδες της εκπαίδευσης και να συνοδεύει τον πολίτη σε όλη του τη ζωή. Σύμφωνα με στοιχεία που παρέθεσε, εφαρμόζεται ήδη στην πράξη και αποδίδει καρπούς, καθώς στο πλαίσιο της συνεργασίας με το Υπουργείο Υγείας για την Εθνική Δράση κατά της Παιδικής Παχυσαρκίας, περισσότεροι από 7.500 εκπαιδευτικοί και γονείς συμμετείχαν σε σχετικές επιμορφώσεις και απέκτησαν πρόσβαση σε ψηφιακές εργαλειοθήκες.
Ο κ. Παπαϊωάννου ανέδειξε τον ρόλο του σχολείου ως πυρήνα διαμόρφωσης υγιών συμπεριφορών, επισημαίνοντας ότι οι μαθητές χρειάζονται γνώσεις αλλά και κριτική σκέψη ώστε να αξιολογούν τις πληροφορίες που λαμβάνουν, ιδιαίτερα σε μια εποχή υπερπληροφόρησης.
«Ο εγγραμματισμός υγείας αποτελεί βασικό πυλώνα των Εργαστηρίων Δεξιοτήτων, ενός προγράμματος που υλοποιείται από το νηπιαγωγείο έως και το γυμνάσιο, στο πλαίσιο της θεματικής ενότητας «Ζω Καλύτερα – Ευ Ζην». Οι μαθήτριες και οι μαθητές αποκτούν γνώσεις και ερεθίσματα γύρω από τη διατροφή, την πρόληψη, την ψυχική υγεία, τις πρώτες βοήθειες και τη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση. Η τελευταία συνδέεται και με το θέμα του εμβολιασμού κατά του ιού HPV και της πρόληψης του καρκίνου», ανέφερε ο κ. Παπαϊωάννου.
Τα δεδομένα για τον HPV εμβολιασμό στην Ελλάδα
Τη σημασία των διαθέσιμων εθνικών δεδομένων για τον HPV εμβολιασμό, αλλά και τα σημαντικά κενά που εξακολουθούν να υπάρχουν στην έγκαιρη έναρξη και ολοκλήρωσή του, ανέδειξε η κυρία Γεωργία Κουρλαμπά, Επίκουρη Καθηγήτρια Νοσηλευτικής Δημόσιας Υγείας – Πρόληψης στο Τμήμα Νοσηλευτικής ΕΚΠΑ στο Στρογγυλό Τραπέζι του ygeiamou.gr για τον HPV εμβολιασμό.
Η κυρία Γεωργία Κουρλαμπά, Επίκουρη Καθηγήτρια Νοσηλευτικής Δημόσιας Υγείας – Πρόληψης, Τμήμα Νοσηλευτικής ΕΚΠΑ
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέθεσε η κυρία Κουρλαμπά, συγκεκριμένα, το 2024, το 29% των κοριτσιών και το 26% των αγοριών ηλικίας 11 ετών φαίνεται να έχει κάνει την πρώτη δόση του εμβολίου. Τα ποσοστά αυτά είναι υψηλότερα σε σχέση με το 2022 και το 2023, ωστόσο παραμένουν χαμηλά σε σχέση με τον στόχο. «Η έναρξη του εμβολιασμού στην ηλικία 9 έως 11 ετών αποτελεί τον στόχο του Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμών. Διαπιστώνουμε, επομένως, ότι ο HPV εμβολιασμός εξακολουθεί να ξεκινά αργά», σημείωσε.
Στην ηλικία των 15 ετών, περίπου 1 στα 2 κορίτσια έχει ολοκληρώσει και τις δύο δόσεις του εμβολιασμού έναντι του HPV. Ο αριθμός αυτός παραμένει αρκετά χαμηλότερος από τον στόχο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, ο οποίος, στο πλαίσιο της παγκόσμιας στρατηγικής για την εξάλειψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας ορίζει ως στόχο το 90%.
Ο ρόλος των παιδιάτρων
Ωστόσο, ακόμη και οι καλύτερες πολιτικές χρειάζονται τον άνθρωπο που θα τις μεταφέρει στην καθημερινότητα των οικογενειών. Αυτόν τον κρίσιμο ρόλο περιέγραψε ο κ. Κωνσταντίνος Νταλούκας, παιδίατρος και Πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων.
Όπως σημείωσε, οι φόβοι, οι απορίες και η παραπληροφόρηση γύρω από το εμβόλιο κατά του HPV φτάνουν στους παιδιάτρους, αν και η έντασή τους δεν είναι ίδια σε όλες τις περιοχές της χώρας. «Στα μεγάλα αστικά κέντρα, η παραπληροφόρηση φαίνεται ότι δεν είναι τόσο μεγάλη όσο είναι στην επαρχία», ανέφερε, επισημαίνοντας ότι αυτό προκύπτει και από προσωπική του εμπειρία. Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι η παραπληροφόρηση, αν και υπαρκτή, δεν είναι ο μοναδικός, ούτε ο βασικός λόγος για τα χαμηλά ποσοστά HPV εμβολιασμού.
Ο κ. Κωνσταντίνος Νταλούκας, παιδίατρος και Πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων με την κυρία Παναγιώτα Καρλατήρα, Διευθύντρια Σύνταξης του ygeiamou.gr
Όπως εξήγησε, οι λόγοι είναι πολλοί: η έλλειψη χρόνου στα ιατρεία, η αναμονή των ασθενών, οι διαδικασίες καταχώρησης των εμβολίων και οι δυσκολίες που έχουν δημιουργήσει τα ψηφιακά εργαλεία στην καθημερινότητα των παιδιάτρων. Παράλληλα, αναγνώρισε ότι υπάρχουν και περιπτώσεις στις οποίες δεν δίνεται η απαιτούμενη προσοχή.
Ο κ. Νταλούκας υπογράμμισε, πάντως, ότι η ευθύνη δε βαραίνει μόνο τους παιδιάτρους. Στην προσπάθεια αύξησης της εμβολιαστικής κάλυψης εμπλέκονται, όπως είπε, το Υπουργείο Υγείας, το Υπουργείο Παιδείας και η ίδια η κοινότητα. «Εμπλεκόμαστε όλοι», σημείωσε, προσθέτοντας ότι το Υπουργείο Υγείας θα πρέπει να αναλάβει επιπλέον πρωτοβουλίες, μεταξύ άλλων και σε σχέση με το Εθνικό Μητρώο Εμβολιασμών.
Γιατί υστερεί ο εμβολιασμός στους εφήβους
Στο κενό που παρατηρείται στην πρόληψη και τον εμβολιασμό κατά την εφηβική ηλικία αναφέρθηκε η κυρία Άρτεμις Τσίτσικα, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Παιδιατρικής – Εφηβικής Ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ, Επιστημονικά Υπεύθυνη της Μονάδας Εφηβικής Υγείας του Νοσοκομείου Παίδων «Π. & Α. Κυριακού» και Εκπρόσωπος της UNESCO Global Health, στο πλαίσιο του Στρογγυλού Τραπεζιού που διοργάνωσε το ygeiamou.gr με τίτλο «O HPV εμβολιασμός καταλυτικός στην πρόληψη του καρκίνου».
H κυρία Άρτεμις Τσίτσικα, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Παιδιατρικής – Εφηβικής Ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ, Επιστημονικά Υπεύθυνη της Μονάδας Εφηβικής Υγείας του Νοσοκομείου Παίδων «Π. & Α. Κυριακού» και Εκπρόσωπος της UNESCO Global Health
Όπως εξήγησε, η παιδική ηλικία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τον τακτικό εμβολιασμό και την προληπτική παρακολούθηση. Ωστόσο, κατά την εφηβεία δημιουργείται ένα «μετέωρο διάστημα», καθώς οι νέοι αρχίζουν να αυτονoμούνται, να απομακρύνονται από το παιδιατρικό περιβάλλον και να δίνουν προτεραιότητα σε άλλες δραστηριότητες της καθημερινότητάς τους.
«Η εφηβεία είναι ένα κρίσιμο στάδιο της ζωής, κατά το οποίο η επένδυση στην υγεία, η σωστή ενημέρωση και η καλλιέργεια μιας κουλτούρας πρόληψης μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στη μελλοντική υγεία των νέων ανθρώπων. Ο διάλογος, η ενσυναίσθηση και η θετική καθοδήγηση μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην υιοθέτηση υγιών συμπεριφορών και στη διαμόρφωση μιας υπεύθυνης στάσης απέναντι στην υγεία, συμπεριλαμβανομένης και της σεξουαλικής υγείας» τόνισε η κυρία Τσίτσικα.
Η αξία της πρόληψης ενός HPV καρκίνου
Από την πλευρά της, η καθηγήτρια Παθολογίας – Ογκολογίας του ΕΚΠΑ, κυρία Αμάντα Ψυρρή, η οποία υπογράμμισε ότι η στρατηγική του εμβολιασμού αποτελεί μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις δημόσιας υγείας, καθώς μπορεί να αποτρέψει ένα πολύ μεγάλο ποσοστό καρκίνων που σχετίζονται με τον HPV.
Η κυρία Αμάντα Ψυρρή, καθηγήτρια Παθολογίας – Ογκολογίας της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ
Η ειδικός εξήγησε ότι ο HPV δεν συνδέεται μόνο με τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, αλλά και με άλλες μορφές καρκίνου, όπως ο καρκίνος του στοματοφάρυγγα και της αμυγδαλής. Σύμφωνα μάλιστα με τη μελέτη Ορφέας στον ελληνικό χώρο διαπιστώθηκε ότι την 5ετία από το 2017 έως το 2022 το 60% των νέων περιστατικών καρκίνου αμυγδαλής (στοματοφάρυγγα) συνδέονταν με τον ιό HPV.
Τόνισε τη σημασία του εμβολιασμού πριν από την έκθεση στον ιό, καθώς και τη συμπληρωματική αξία του προσυμπτωματικού ελέγχου με τεστ Παπανικολάου και HPV DNA test. Παράλληλα, αποδόμησε τον μύθο ότι ο εμβολιασμός ενθαρρύνει την πρώιμη σεξουαλική δραστηριότητα, παραπέμποντας σε διεθνή δεδομένα και στα εντυπωσιακά αποτελέσματα χωρών όπως η Αυστραλία, όπου οι υψηλές εμβολιαστικές καλύψεις έχουν οδηγήσει σε σχεδόν πλήρη εξάλειψη των προκαρκινικών βλαβών που σχετίζονται με τον HPV.
Το μήνυμα των ασθενών
Για τη σημασία τού να ακούμε τη φωνή των ανθρώπων που έχουν έρθει αντιμέτωποι με τον καρκίνο μίλησε η κυρία Ιωάννα Καριοφύλλη, Γενική Γραμματέας του Σωματείου Καλλιπάτειρα, στο στρογγυλό τραπέζι του ygeiamou.gr με θέμα «Ο εμβολιασμός κατά του HPV καταλυτικός στην πρόληψη του καρκίνου».
Η κυρία Ιωάννα Καριοφύλλη, Γενική Γραμματέας του Σωματείου Καλλιπάτειρα
Η κυρία Καρυοφύλλη μετέφερε τη φωνή των ασθενών, περιγράφοντας τα επαναλαμβανόμενα «αν» που ακούγονται στις προσωπικές ιστορίες ανθρώπων που ήρθαν αντιμέτωποι με τη νόσο: «Αν είχα κάνει τις προληπτικές εξετάσεις», «αν είχα δει τα σημάδια νωρίτερα», «αν είχα ακολουθήσει τις οδηγίες του γιατρού». Όπως τόνισε, αυτές οι μαρτυρίες αναδεικνύουν με τον πιο άμεσο τρόπο την αξία της πρόληψης και της έγκαιρης διάγνωσης. Για τον λόγο αυτό, κάλεσε όλους τους φορείς να συμβάλουν σε μια συντονισμένη προσπάθεια ενημέρωσης του πληθυσμού, ώστε το μήνυμα ότι «η πρόληψη σώζει ζωές» να φτάσει σε κάθε οικογένεια.
Για αυτόν τον λόγο, «το μήνυμα “η πρόληψη σώζει ζωές” πρέπει να διαδοθεί παντού. Ιδίως όσοι ασχολούνται με εθελοντικούς φορείς και σωματεία μπορούν να προσεγγίσουν πιο εύκολα την οικογένεια και να το μεταδώσουν με απλό και κατανοητό τρόπο», εξήγησε η Γενική Γραμματέας, προσθέτοντας πως «το Σωματείο Καλλιπάτειρα έχει την «πολυτέλεια» να αξιοποιήσει τη συμμετοχή Ελληνίδων και Ελλήνων Ολυμπιονικών και Παραολυμπιονικών».
Το κοινό συμπέρασμα της συζήτησης ήταν σαφές: η Ελλάδα διαθέτει πλέον περισσότερα εργαλεία από ποτέ για την αντιμετώπιση του HPV. Το επόμενο μεγάλο στοίχημα είναι η αξιοποίησή τους από όλους – Πολιτεία, επιστήμονες, εκπαιδευτικούς, γονείς και πολίτες – ώστε η πρόληψη να μετατραπεί σε καθημερινή συνήθεια και οι καρκίνοι που σχετίζονται με τον HPV να γίνουν μια νόσος που θα ανήκει οριστικά στο παρελθόν.
Διαβάστε επίσης
Ειρήνη Αγαπηδάκη: Η Ελλάδα διαθέτει όλα τα «όπλα» για την αντιμετώπιση του ιού HPV
Ιωάννα Καριοφύλλη: Είναι σημαντικό να ακούμε τη φωνή όσων έχουν έρθει αντιμέτωποι με τον καρκίνο
