Φαρμακευτική κάνναβη στην Ελλάδα: Από τη νομοθεσία στην κλινική πράξη 

Sponsored Content

Η πορεία της φαρμακευτικής κάνναβης στην Ελλάδα ξεκίνησε ουσιαστικά το 2017, όταν με Κοινή Υπουργική Απόφαση η ουσία μετακινήθηκε από τον Πίνακα Α’ των Ναρκωτικών – που περιλαμβάνει ουσίες με πιθανό θεραπευτικό όφελος αλλά με κινδύνους που υπερβαίνουν τα ενδεχόμενα οφέλη – στον Πίνακα Δ’ – που περιλαμβάνει φάρμακα ελεγχόμενης συνταγογράφησης, αναγνωρίζοντας ουσιαστικά την ιατρική της αξία.

Έναν χρόνο αργότερα, με τον Ν. 4523/2018, εγκρίθηκε η εγχώρια παραγωγή, μεταποίηση και κυκλοφορία τελικών προϊόντων φαρμακευτικής κάνναβης με περιεκτικότητα THC άνω του 0,2%, με σκοπό την ιατρική χρήση στη χώρα ή την εξαγωγή. Το 2021 ακολούθησε ο Ν. 4801/2021, ο οποίος εκσυγχρόνισε και διεύρυνε το θεσμικό πλαίσιο για την καλλιέργεια, την επεξεργασία και τη διάθεση προϊόντων φαρμακευτικής κάνναβης, ενώ το 2022 εκδόθηκαν οι σχετικές υπουργικές αποφάσεις που ρύθμισαν τις προϋποθέσεις αδειοδότησης και λειτουργίας των εγκαταστάσεων.

Στο ως άνω, η πρώτη συνταγή φαρμακευτικής κάνναβης στην Ελλάδα εκτελέστηκε τον Φεβρουάριο του 2024, επτά ολόκληρα χρόνια μετά την αρχική νομιμοποίηση. Τα πρώτα δύο σκευάσματα ξηρού ανθού έγιναν διαθέσιμα στις 15 Φεβρουαρίου 2024, και λίγες ημέρες αργότερα μια 60χρονη ασθενής με ψωριασική αρθρίτιδα έγινε η πρώτη που εκτέλεσε επίσημη συνταγή στη χώρα. Η αποζημίωση από τους φορείς κοινωνικής ασφάλισης παραμένει ωστόσο ελλιπής, με εξαίρεση εγκρίσεις του ΕΟΠΥΥ μέσω ειδικής διαδικασίας για συγκεκριμένα σκευάσματα. Ταυτόχρονα, η πρόσβαση των ασθενών συναντά εμπόδια διοικητικά, οικονομικά αλλά και, κυρίως, εκπαιδευτικά.

Πού βρισκόμαστε σήμερα

Στο ισχύον πλαίσιο, η φαρμακευτική κάνναβη μπορεί να συνταγογραφηθεί από οποιονδήποτε αδειοδοτημένο ιατρό, εφόσον η πάθηση του ασθενούς εμπίπτει στις εγκεκριμένες θεραπευτικές ενδείξεις. Αυτές καθορίζονται από τις αρμόδιες αρχές και περιλαμβάνουν – μεταξύ άλλων – τον χρόνιο νευροπαθητικό και ογκολογικό πόνο, τη σπαστικότητα στη πολλαπλή σκλήρυνση και τη ναυτία από χημειοθεραπεία.

Στην πράξη, ωστόσο, ο αριθμός των ιατρών που νιώθουν εξοικειωμένοι, ώστε να συνταγογραφήσουν με ασφάλεια, παραμένει μικρός. Η ιατρική εκπαίδευση γύρω από το ενδοκανναβινοειδές σύστημα, τη φαρμακοκινητική του THC και της CBD, τις δοσολογίες και τις αλληλεπιδράσεις είναι σχεδόν ανύπαρκτη στα προπτυχιακά προγράμματα.

Σε αυτό ακριβώς το κενό απαντούν δύο παράλληλες δυναμικές: η ανάγκη για εξειδίκευση των κλινικών ιατρών και η αξιοποίηση της τηλεϊατρικής για να φτάσει η θεραπεία στους ασθενείς που τη χρειάζονται.

Το βρετανικό παράδειγμα: UKMCCS

Το Ηνωμένο Βασίλειο, που θεσμοθέτησε την ιατρική χρήση της φαρμακευτικής κάνναβης το 2018, αντιμετώπισε ακριβώς τις ίδιες προκλήσεις. Η απάντηση ήρθε από το Medical Cannabis Clinicians Society (UKMCCS), μη κερδοσκοπική εταιρεία που ίδρυσε τον Νοέμβριο του 2018 ο νευρολόγος Professor Mike Barnes, ο πρώτος γιατρός στη Βρετανία που εξασφάλισε επίσημη συνταγή φαρμακευτικής κάνναβης (στην ιστορική περίπτωση του μικρού Alfie Dingley).

Το UKMCCS αριθμεί σήμερα πάνω από 500 επαγγελματίες υγείας και προσφέρει εκπαίδευση, οδηγίες ορθής κλινικής πρακτικής, δίκτυο υποστήριξης μεταξύ συναδέλφων και πιστοποιημένα προγράμματα συνεχιζόμενης επαγγελματικής ανάπτυξης. Σήμερα, αποτελεί τον κεντρικό φορέα αναφοράς για το βρετανικό κράτος σε ζητήματα ασφαλούς συνταγογράφησης και ρυθμιστικού πλαισίου.

Όπως τονίζει ο Professor Mike Barnes, Πρόεδρος της Medical Cannabis Clinicians Society: «Η φαρμακευτική κάνναβη μπορεί να αλλάξει τη ζωή πολλών ανθρώπων που πάσχουν από χρόνιο πόνο ή μακροχρόνιες νευρολογικές ή ψυχιατρικές παθήσεις. Οι γιατροί οφείλουν να αγκαλιάσουν αυτό το φάρμακο και να μάθουν πώς να το συνταγογραφούν στους κατάλληλους ασθενείς».

Αναφερόμενος στη συνεργασία με την ελληνική πραγματικότητα, ο Professor Barnes προσθέτει: «Η συνεργασία μας με τη Relief Time αποτελεί ένα ουσιαστικό βήμα για την προώθηση μιας ενημερωμένης και υπεύθυνης φροντίδας του ασθενή. Η εκπαίδευση βρίσκεται στο επίκεντρο της ασφαλούς και υπεύθυνης φροντίδας με φαρμακευτική κάνναβη. Οι κλινικοί ιατροί χρειάζονται πρόσβαση σε υψηλής ποιότητας, τεκμηριωμένη εκπαίδευση, πρακτική καθοδήγηση και υποστήριξη από συναδέλφους, ώστε να μπορούν να συνταγογραφούν και να συμβουλεύουν τους ασθενείς τους με αυτοπεποίθηση. Είναι μια σημαντική ευκαιρία να μοιραστούμε ευρύτερα τη βρετανική κλινική εμπειρία και να στηρίξουμε τους γιατρούς στην Ελλάδα καθώς αναπτύσσουν τη γνώση τους γύρω από τη φαρμακευτική κάνναβη, μέσα στο δικό τους νομικό και επαγγελματικό πλαίσιο».

Τηλεϊατρική στην Ελλάδα

Τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί το πλαίσιο της τηλεϊατρικής στην Ελλάδα, με την ενσωμάτωση ψηφιακών εργαλείων στην παροχή υπηρεσιών υγείας και τη σταδιακή θεσμοθέτηση της εξ αποστάσεως ιατρικής παρακολούθησης. Στο πλαίσιο αυτό, έχουν διαμορφωθεί οι προϋποθέσεις για την ασφαλή χρήση βιντεοκλήσεων και ψηφιακής επικοινωνίας μεταξύ ιατρών και ασθενών, υπό την τήρηση των κανόνων ιατρικής δεοντολογίας, προστασίας προσωπικών δεδομένων και ισχύουσας νομοθεσίας για τις υπηρεσίες υγείας.

Μέσα σε αυτή την νέα πραγματικότητα, έχουν κάνει την εμφάνισή τους πολλές πλατφόρμες τηλεϊατρικής μεταξύ των οποίων και η Relief Time. Η Relief Time αποτελεί την πρώτη ψηφιακή πλατφόρμα τηλεϊατρικής με εξειδίκευση στην φαρμακευτική κάνναβη στην Ελλάδα, συνδέοντας τους ασθενείς με εξειδικευμένους ιατρούς μέσω βιντεοκλήσης ή ζωντανής συνομιλίας μέσω chat. Το διακριτικό στοιχείο της πλατφόρμας είναι ότι οι γιατροί της είναι πιστοποιημένοι και εξειδικευμένοι μέσω της UKMCCS του Professor Barnes, μεταφέροντας ουσιαστικά στην Ελλάδα τα ίδια κλινικά πρότυπα, τις ίδιες οδηγίες ορθής πρακτικής και την τεκμηριωμένη προσέγγιση.

Η εξέταση του ιστορικού, η αξιολόγηση των συμπτωμάτων και, όπου ενδείκνυται, η συνταγογράφηση πραγματοποιούνται μέσα από μια ενιαία, ασφαλή ροή. Πρόκειται για ένα μοντέλο που αίρει τα γεωγραφικά εμπόδια, ιδιαίτερα σημαντικά για ασθενείς της επαρχίας και των νησιών, όπου η εύρεση εξειδικευμένου συνταγογράφου είναι σχεδόν αδύνατη. Παράλληλα, η Relief Time εκπροσωπεί την Ελλάδα σε διεθνή συνέδρια όπως το ICBC και το Cannabis Europa, ενισχύοντας τη γέφυρα τεχνογνωσίας με τις πιο ώριμες ευρωπαϊκές αγορές.

Η ελληνική επιστημονική απάντηση: ΕΙΕΚ

Στο επίπεδο της επιστημονικής κοινότητας, το αντίστοιχο βήμα έγινε τον Δεκέμβριο του 2022 με την ίδρυση της Ελληνικής Ιατρικής Εταιρείας για τα Κανναβινοειδή (ΕΙΕΚ) από 29 επαγγελματίες υγείας, με Πρόεδρο την αναισθησιολόγο κυρία Χρυσούλα Καραναστάση, Υπεύθυνη του Κέντρου Πόνου και Παρηγορικής Φροντίδας του Νοσοκομείου Ερρίκος Ντυνάν. Η ΕΙΕΚ, μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, έχει ως αντικείμενο τη μελέτη, την κλινική έρευνα, την εκπαίδευση των ιατρών, τη διεθνή δικτύωση και τη συνταγογραφούμενη χρήση των κανναβινοειδών με φαρμακευτική δράση.

Η εκπαίδευση τοποθετήθηκε από την αρχή στο επίκεντρο των δραστηριοτήτων της. Όπως επισημαίνει η Πρόεδρος της Εταιρείας: «Θέματα όπως η (παθο)φυσιολογία του ενδοκανναβινοειδούς συστήματος, η σημασία του για τη σωστή λειτουργία κάθε ζωντανού οργανισμού, οι δράσεις των φυτοκανναβινοειδών και τα πιθανά θεραπευτικά τους οφέλη, καθώς και οι κίνδυνοι από τη μη ιατρικά καθοδηγούμενη χρήση τους, δεν διδάσκονται σε καμία σχολή επιστημών υγείας στη χώρα μας, ούτε σε προπτυχιακό ούτε σε μεταπτυχιακό επίπεδο».

Σε αυτή την κατεύθυνση, η ΕΙΕΚ διοργανώνει σε τακτική βάση διαδικτυακά μαθήματα για τα μέλη της και έχει ήδη πραγματοποιήσει δύο πανελλήνιες επιστημονικές συναντήσεις, με τη συμμετοχή Ελλήνων και ξένων ομιλητών. Η κ. Καραναστάση υπήρξε μέλος της επιτροπής του ΕΟΦ για το φύλλο οδηγιών χρήσης των προϊόντων με THC>0,2% και πέτυχε την πρώτη έγκριση αποζημίωσης κανναβινοειδούς φαρμάκου από τον ΕΟΠΥΥ.

Το σημαντικότερο επόμενο βήμα είναι η συνεργασία της ΕΙΕΚ με την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης και το Κέντρο Επιμόρφωσης και Διά Βίου Μάθησης (Κ.Ε.ΔΙ.ΒΙ.Μ.), για την υλοποίηση του πρώτου ολοκληρωμένου ελληνικού προγράμματος εκπαίδευσης και πιστοποίησης επαγγελματιών υγείας στην ιατρική χρήση της κάνναβης. Ένα εγχείρημα στο οποίο, όπως αναγνωρίζει η Πρόεδρος της ΕΙΕΚ, η συμβολή της κυρίας Βασιλείας Νύκταρη, Επίκουρης Καθηγήτριας Αναισθησιολογίας και ιδρυτικού μέλους της Εταιρείας, υπήρξε καθοριστική. Στόχος του προγράμματος είναι να εφοδιάσει τους επαγγελματίες υγείας με την απαραίτητη γνώση για την ασφαλή ένταξη των κανναβινοειδών στην κλινική πρακτική.

Παράλληλα, η ΕΙΕΚ έχει ξεκινήσει την οργάνωση συνεργασίας με το UKMCCS, καθώς πρόκειται για τις μόνες αμιγώς επιστημονικές εταιρείες στην Ευρώπη που ασχολούνται με το συγκεκριμένο αντικείμενο.

Η κυρία Καραναστάση, επίτιμο μέλος της UKMCCS, συμμετέχει στις μηνιαίες συναντήσεις των μελών και εντοπίζει κοινούς προβληματισμούς ανάμεσα στις δύο χώρες, με κορυφαίο ζήτημα την πρόσβαση των ασθενών στη θεραπεία: «Ειδικά στην περίπτωση των ασθενών που θα μπορούσαν να ωφεληθούν από τα κανναβινοειδή φάρμακα, αν δει κανείς προσεκτικά τις ενδείξεις, είναι ακόμα πιο δύσκολο να αναζητηθεί ο κατάλληλος θεράπων γιατρός, ενώ παράλληλα οι ίδιοι συχνά έχουν αδυναμία μετακίνησης. Οι εφαρμογές της τηλεϊατρικής, που είναι αρκετά διαδεδομένες στο εξωτερικό, θα μπορούσαν να φέρουν πιο κοντά τους ασθενείς με τους ειδικούς. Βασική προϋπόθεση είναι η τήρηση της καλής κλινικής πρακτικής, που περιλαμβάνει την ενδελεχή λήψη του ιατρικού ιστορικού, την αξιολόγηση των ενδείξεων και των αντενδείξεων, την εκτίμηση των πιθανών ανεπιθύμητων δράσεων, καθώς και την τακτική επαναξιολόγηση κατά τη διάρκεια της θεραπείας».

Το επόμενο βήμα

Για χρόνια, ο Έλληνας ασθενής έβλεπε τη φαρμακευτική κάνναβη ως μια θεωρητική δυνατότητα, εγκλωβισμένη ανάμεσα σε νομοθετικές διακηρύξεις και πρακτικά αδιέξοδα. Σήμερα, για πρώτη φορά, οι συνθήκες αλλάζουν: η επιστημονική κοινότητα οργανώνεται μέσω της ΕΙΕΚ, η πανεπιστημιακή εκπαίδευση αποκτά θεσμική μορφή με το Κ.Ε.ΔΙ.ΒΙ.Μ. του Πανεπιστημίου Κρήτης, η τεχνογνωσία της UKMCCS μεταφέρεται στη χώρα μέσω της Relief Time, και η τηλεϊατρική γκρεμίζει τα γεωγραφικά εμπόδια.

Από εδώ και πέρα, το ζητούμενο δεν είναι το νομοθετικό πλαίσιο αλλά η ουσιαστική του εφαρμογή στην καθημερινή κλινική πράξη, να συνδεθεί ο εξειδικευμένος γιατρός με τον ενημερωμένο ασθενή.