Η εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας δεν χτίζεται ξαφνικά στην ενηλικίωση – αρχίζει να διαμορφώνεται από τα πρώτα κιόλας χρόνια της ζωής μας. Πριν ακόμη ένα παιδί μπορέσει να εκφράσει λεκτικά τα συναισθήματά του, έχει ήδη αρχίσει να «διαβάζει» τον τρόπο με τον οποίο το αντιμετωπίζουν οι γύρω του. Αυτή η διαδικασία διαμορφώνεται όχι μόνο από λέξεις, αλλά και από λεπτές ενδείξεις – ενθάρρυνση, αναγνώριση ή ακόμα και σιωπή. Με την πάροδο του χρόνου, αυτές οι πρώιμες αλληλεπιδράσεις δημιουργούν ένα εσωτερικό πλαίσιο που επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο ένα άτομο βλέπει τη δική του αξία, αναφέρεται στο Clarin.
Όταν υπάρχει επιβεβαίωση, γίνεται ευκολότερο να αναγνωρίσει και να αποδεχτεί κανείς τα δυνατά του σημεία. Όταν όμως αυτή απουσιάζει, αφήνει σιωπηλά πίσω της μια έλλειψη σημείων αναφοράς: Τι αξίζει υπερηφάνεια, τι αξίζει αναγνώριση και τι απλώς περνάει απαρατήρητο.
Καθώς αυτά τα παιδιά μεγαλώνουν και γίνονται ενήλικες, οι επιπτώσεις συχνά εμφανίζονται με απροσδόκητους τρόπους: Τα κομπλιμέντα μπορεί να φαίνονται αμήχανα ή υπερβολικά. Η θετική ανατροφοδότηση μπορεί να προκαλέσει αμφιβολία, αντί για αυτοπεποίθηση. Αυτή η αντίδραση δεν αποτελεί απόρριψη του επαίνου καθεαυτού. Αντίθετα, αντανακλά την αμηχανία. Ο νους των ανθρώπων που μεγάλωσαν χωρίς αυτό δυσκολεύεται να το αποδεχθεί ως κάτι φυσικό.
Ο εσωτερικός κριτής που δεν σιωπά
Η ψυχολογία εξηγεί αυτό το φαινόμενο μέσα από θεωρίες όπως εκείνη της προσκόλλησης του John Bowlby και τις μελέτες αυτοεκτίμησης του Morris Rosenberg. Σύμφωνα με αυτές τις προσεγγίσεις, όταν τα πρώτα χρόνια της ζωής η εξωτερική επιβεβαίωση απουσιάζει, το άτομο αναπτύσσει έναν ισχυρό εσωτερικό μηχανισμό αξιολόγησης. Αυτός λειτουργεί σαν «εσωτερικός κριτής», καθορίζοντας τι θεωρεί επαρκές ή αποδεκτό. Από τη μία πλευρά, αυτό ενισχύει την αυτονομία, από την άλλη, όμως, συχνά συνοδεύεται από αυστηρή αυτοκριτική και δυσκολία να πιστέψει κανείς τα θετικά λόγια των άλλων.
Το κρυφό κόστος της ανεξαρτησίας
Οι ενήλικες που έχουν μάθει να βασίζονται αποκλειστικά στον εαυτό τους αναπτύσσουν συχνά ισχυρή ανεξαρτησία. Δεν εξαρτώνται εύκολα από την έγκριση των άλλων και παίρνουν αποφάσεις με βάση τα προσωπικά τους κριτήρια. Ωστόσο, η πλήρης απόρριψη της εξωτερικής επιβεβαίωσης μπορεί να δημιουργήσει μια εσωτερική ανισορροπία. Η εξωτερική ενθάρρυνση ή επιβεβαίωση μπορεί να δυσκολεύεται να «περάσει» από ένα ήδη καλά εδραιωμένο εσωτερικό φίλτρο.
Ένας διαφορετικός δρόμος προς την αυτοεκτίμηση
Δεν ακολουθούν όλοι όσοι μεγαλώνουν χωρίς επαίνους τον ίδιο δρόμο. Για μερικούς, αυτό οδηγεί σε ανασφάλεια και αμφιβολία για τον εαυτό τους. Για άλλους, καλλιεργεί ανθεκτικότητα και μια βαθιά εμπιστοσύνη στην εσωτερική κρίση. Σε πολλές περιπτώσεις, ισχύουν και τα δύο. Τελικά, όταν η επιβεβαίωση δε λαμβάνεται με συνέπεια από το εξωτερικό περιβάλλον, ο νους προσαρμόζεται. Δημιουργεί το δικό του σύστημα αναγνώρισης – ένα σύστημα που επιτρέπει σ’ ένα άτομο να προχωρήσει μπροστά, ακόμα κι αν αυτό σημαίνει να μάθει να επιβεβαιώνει την αξία του μόνο του.
Η ισορροπία που κάνει τη διαφορά
Το ζητούμενο δεν είναι ούτε η απόλυτη εξάρτηση από τη γνώμη των άλλων, ούτε η πλήρης απόρριψή της. Χρειάζεται μια ισορροπία: Να μπορούμε να εμπιστευόμαστε τον εαυτό μας, αλλά και να αποδεχόμαστε ότι η θετική αναγνώριση των άλλων έχει αξία. Για όσους μεγάλωσαν χωρίς επαίνους, αυτή η ισορροπία μπορεί να είναι πιο δύσκολη – όχι όμως αδύνατη. Είναι μια δεξιότητα που, όπως και η αυτοεκτίμηση, καλλιεργείται με τον χρόνο.
Διαβάστε επίσης
Το στιλ ντυσίματος που μαρτυρά έλλειψη αυτοπεποίθησης – Τι σημαίνουν τα μαύρα
«Μα πόσο έξυπνο!» – Γιατί δεν πρέπει να το λέτε στο παιδί – Tips επιβράβευσης
