Συναγερμό για την επιτήρηση και παρακολούθηση της φυματίωσης στην Ευρώπη χτυπά το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC) και το Περιφερειακό Γραφείο Ευρώπης του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) που δημοσίευσαν σήμερα την κοινή έκθεση «Επιτήρηση και Παρακολούθηση της Φυματίωσης στην Ευρώπη 2026».
Η έκθεση αποκαλύπτει ότι η Ευρωπαϊκή Περιφέρεια, που καλύπτει 53 χώρες σε όλη την Ευρώπη και την Κεντρική Ασία, συμπεριλαμβανομένων των 30 χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΕ/ΕΟΧ), συνεχίζει να υστερεί σε σχέση με τους περιφερειακούς και παγκόσμιους στόχους για τον τερματισμό της φυματίωσης σε δύο μέτωπα: Καταρχάς είναι μεγάλη πρόκληση η επιτήρηση, με ένα στα πέντε περιστατικά φυματίωσης να παραμένει αδιάγνωστο ή μη δηλωμένο. Επίσης, το επίπεδο αντοχής στα φάρμακα παραμένει πολύ υψηλότερο σε σχέση με άλλες περιοχές.
Σύμφωνα με την έκθεση αυτές οι δύο κρίσεις είναι αλληλένδετες. Τα άτομα που διαγιγνώσκονται καθυστερημένα έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να μεταδώσουν τη φυματίωση σε άλλους και είναι δυσκολότερο να θεραπευτούν. Η αυξημένη μετάδοση μπορεί να οδηγήσει σε μεγάλο αριθμό αποτυχημένων θεραπειών, που αποτελεί βασικό παράγοντα ανάπτυξης αντοχής. «Το κλείσιμο του διαγνωστικού κενού και η αντιμετώπιση της αντοχής στα φάρμακα δεν είναι παράλληλες προτεραιότητες, αλλά μέρος της ίδιας μάχης», σημειώνουν ECDC και ΠΟΥ.
Παρότι η επίπτωση της φυματίωσης στην Ευρωπαϊκή Περιφέρεια του ΠΟΥ έχει μειωθεί κατά 39% από το 2015 και ο αριθμός των θανάτων κατά 49%, και οι δύο δείκτες παραμένουν σημαντικά κάτω από τους στόχους της στρατηγικής για τον τερματισμό της φυματίωσης για το 2025 (50% και 75% αντίστοιχα). Παρόμοια εικόνα παρατηρείται και στην ΕΕ/ΕΟΧ, όπου τα περιστατικά έχουν μειωθεί κατά 33% και οι θάνατοι κατά 17%. Ωστόσο, οι περισσότερες χώρες της ΕΕ/ΕΟΧ δεν θα επιτύχουν τους στόχους του 2030, με αποτέλεσμα χιλιάδες νέες λοιμώξεις και θανάτους που θα μπορούσαν να είχαν προληφθεί.
Το κενό στην ανίχνευση και την παρακολούθηση
Το 2024, αναφέρθηκαν 161.569 νέα περιστατικά φυματίωσης σε 51 από τις 53 χώρες της Περιφέρειας, ωστόσο μόνο το 79% των εκτιμώμενων νέων και υποτροπιαζόντων περιστατικών δηλώθηκαν στην Ευρωπαϊκή Περιφέρεια του ΠΟΥ. Αυτό σημαίνει ότι πολλοί άνθρωποι με φυματίωση παρέμειναν αδιάγνωστοι ή μη καταγεγραμμένοι. Το κενό αυτό έχει άμεσες συνέπειες: τα αδιάγνωστα άτομα δεν μπορούν να λάβουν θεραπεία και συνεχίζουν να μεταδίδουν τη νόσο στις κοινότητές τους. Στην ΕΕ/ΕΟΧ, η πρόοδος παραμένει ανεπαρκής. Αν και τα ποσοστά δήλωσης έχουν σταθεροποιηθεί, τα διαγνωστικά κενά και η έλλειψη παρακολούθησης επιμένουν λόγω περιορισμών στα συστήματα υγείας. Ένα στα πέντε άτομα που ξεκινούν θεραπεία για φυματίωση στην ΕΕ/ΕΟΧ δεν αξιολογείται μετά από έναν χρόνο – ένα κρίσιμο κενό που παρατηρείται και στα παιδιά κάτω των 15 ετών. Τα δεδομένα αυτά υπογραμμίζουν την ανάγκη ενίσχυσης των προσπαθειών για έγκαιρη διάγνωση και ουσιαστική παρακολούθηση μετά τη διάγνωση.
«Κατά την τελευταία δεκαετία, οι χώρες της ΕΕ και του ΕΟΧ έχουν δει τα περιστατικά φυματίωσης να μειώνονται κατά 33% και τους θανάτους κατά 17%. Αυτή η πρόοδος είναι αποτέλεσμα της ισχυρής δέσμευσης των κρατών-μελών και των κοινών μας προσπαθειών», δήλωσε η Διευθύντρια του ECDC, Δρ. Pamela Rendi-Wagner. «Για να επιτευχθούν οι στόχοι του 2030, απαιτούνται συνεχείς προσπάθειες και συνεργασία στην έγκαιρη ανίχνευση και στη διαρκή παρακολούθηση των ατόμων που έχουν ήδη διαγνωστεί με φυματίωση».
«Ένας στους πέντε ανθρώπους με φυματίωση στην Ευρωπαϊκή Περιφέρεια εξακολουθεί να διαφεύγει των υπηρεσιών υγείας. Αυτό δεν είναι μόνο αποτυχία στον εντοπισμό. Είναι μια χαμένη ευκαιρία για έγκαιρη θεραπεία, πρόληψη της ταλαιπωρίας και περιορισμό της περαιτέρω μετάδοσης», δήλωσε ο Δρ. Hans Henri P. Kluge, Περιφερειακός Διευθυντής του ΠΟΥ για την Ευρώπη. «Έχουμε σημειώσει πρόοδο, με μείωση της επίπτωσης κατά 39% και των θανάτων κατά 49% από το 2015. Όμως δεν κινούμαστε αρκετά γρήγορα, και η ανθεκτική στα φάρμακα φυματίωση παραμένει μία από τις σοβαρότερες απειλές που αντιμετωπίζουμε».
Η αντοχή στα φάρμακα αποτελεί περιφερειακή έκτακτη ανάγκη
Η Ευρωπαϊκή Περιφέρεια του ΠΟΥ αντιπροσωπεύει δυσανάλογα μεγάλο ποσοστό του παγκόσμιου φορτίου φυματίωσης ανθεκτικής στη ριφαμπικίνη ή σε πολλαπλά φάρμακα. Τα ανθεκτικά στελέχη είναι σημαντικά πιο δύσκολα στη θεραπεία, απαιτούν μακρύτερα και πιο σύνθετα θεραπευτικά σχήματα και συνδέονται με υψηλότερη θνησιμότητα. Το 2024 καταγράφηκαν 26.845 επιβεβαιωμένα περιστατικά φυματίωσης ανθεκτικής στη ριφαμπικίνη ή σε πολλαπλά φάρμακα στην Ευρωπαϊκή Περιφέρεια, ενώ στην ΕΕ/ΕΟΧ ο αριθμός ήταν 817. Σε παγκόσμιο επίπεδο, το 3,2% των νέων περιστατικών και το 16% των προηγουμένως θεραπευμένων περιστατικών είναι ανθεκτικά, ενώ στην Ευρωπαϊκή Περιφέρεια τα ποσοστά αυτά ανέρχονται στο 23% και 53% αντίστοιχα — περίπου επτά φορές και τρεις φορές υψηλότερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο.
Στην ΕΕ/ΕΟΧ, το 3,5% των περιστατικών φυματίωσης είναι ανθεκτικά στη ριφαμπικίνη ή σε πολλαπλά φάρμακα, ωστόσο το ποσοστό επιτυχίας της θεραπείας για αυτά τα περιστατικά είναι μόλις 56%. Τα χαμηλά ποσοστά επιτυχίας επιτρέπουν στα ανθεκτικά στελέχη να επιμένουν και να εξαπλώνονται, υπογραμμίζοντας την επείγουσα ανάγκη για καλύτερη διάγνωση και φροντίδα.
Έκκληση για δράση
Το ECDC και το Περιφερειακό Γραφείο Ευρώπης του ΠΟΥ καλούν τα κράτη-μέλη και τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα να προχωρήσουν επειγόντως στα εξής:
-να ενισχύσουν την πρόληψη της φυματίωσης και την έγκαιρη ανίχνευση περιστατικών, ώστε να καλυφθεί το διαγνωστικό κενό του 20%, με έμφαση σε πληθυσμούς υψηλού κινδύνου και ευάλωτες ομάδες, συμπεριλαμβανομένων των κρατουμένων,
-να επεκτείνουν την πρόσβαση σε ταχείες διαγνωστικές μεθόδους που συνιστά ο ΠΟΥ και σε ελέγχους ευαισθησίας στα φάρμακα, ιδιαίτερα σε περιοχές με υψηλό φορτίο νόσου,
-να διευρύνουν τη χρήση συντομότερων, πλήρως από του στόματος θεραπευτικών σχημάτων για ανθεκτική φυματίωση, ώστε να βελτιωθούν τα αποτελέσματα και να μειωθεί η απώλεια παρακολούθησης,
-να ενισχύσουν την ενσωμάτωση των υπηρεσιών για φυματίωση και HIV και να βελτιώσουν την κάλυψη αντιρετροϊκής θεραπείας για τα άτομα με συλλοίμωξη,
-να βελτιώσουν την επιτήρηση και την καταγραφή δεδομένων για συλλοίμωξη HIV, φυματίωση στις φυλακές και αποτελέσματα θεραπείας, ώστε να υποστηρίζεται η χάραξη πολιτικών βάσει στοιχείων και η πρόοδος προς την εξάλειψη της φυματίωσης.
Διαβάστε επίσης
Φυματίωση: Πώς μεταδίδεται και πώς μπορούμε να γνωρίζουμε αν έχουμε μολυνθεί
