Σημαντικά αυξημένες πιθανότητες εμφάνισης άνοιας φαίνεται να αντιμετωπίζουν τα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1, σύμφωνα με νέα μεγάλη μελέτη, η οποία δείχνει ότι ο κίνδυνος είναι σχεδόν τριπλάσιος σε σχέση με όσους δεν πάσχουν από τη νόσο.
Όπως αναφέρει με άρθρο του στο The Conversation, ο Craig Beall, Αναπληρωτής Καθηγητής Πειραματικού Διαβήτη στο Πανεπιστήμιο του Έξετερ, το εύρημα αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς όλο και περισσότεροι άνθρωποι με διαβήτη τύπου 1 φτάνουν σε μεγαλύτερες ηλικίες, εγείροντας κρίσιμα ερωτήματα για το πώς η νόσος επηρεάζει τον εγκέφαλο με την πάροδο του χρόνου.
Η μελέτη περιλάμβανε 283.772 άτομα, εκ των οποίων 5.442 είχαν διαβήτη τύπου 1. Από αυτούς, 144 ανέπτυξαν άνοια, ποσοστό που αντιστοιχεί στο 2,6%. Αντίθετα, στον πληθυσμό χωρίς διαβήτη, το αντίστοιχο ποσοστό ήταν μόλις 0,6%. Αφού ελήφθησαν υπόψη παράγοντες όπως η ηλικία και το μορφωτικό επίπεδο, ο συνολικός κίνδυνος για άνοια αποδείχθηκε περίπου τριπλάσιος.
Παρόμοια τάση καταγράφηκε και στον διαβήτη τύπου 2, όπου ο κίνδυνος ήταν περίπου διπλάσιος.
Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο Craig Beall, τα δεδομένα προέρχονται από μητρώο υγείας, κάτι που σημαίνει ότι ενδέχεται να υπάρχουν αστοχίες, όπως αδιάγνωστα περιστατικά διαβήτη ή λανθασμένη ταξινόμηση τύπου. Επιπλέον, ο χρόνος παρακολούθησης ήταν σχετικά σύντομος, περίπου δυόμισι χρόνια.
Παρά τους περιορισμούς, τα ευρήματα ευθυγραμμίζονται με προηγούμενη μικρότερη μελέτη από τη Σουηδία (2025), η οποία έδειξε περίπου διπλάσιο κίνδυνο άνοιας σε άτομα με διαβήτη τύπου 1 και με μεγαλύτερη διάρκεια παρακολούθησης (14 έτη).
Γιατί αυξάνεται ο κίνδυνος
Σύμφωνα με τον ίδιο, ένας βασικός λόγος είναι η διάρκεια της νόσου. Ο διαβήτης τύπου 1 εμφανίζεται συχνά σε νεαρή ηλικία, με αποτέλεσμα ο οργανισμός να εκτίθεται για δεκαετίες σε μεταβολικές διαταραχές, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο άλλων παθήσεων.
Καθοριστικό ρόλο φαίνεται να παίζουν και οι έντονες διακυμάνσεις του σακχάρου. Στον διαβήτη τύπου 1, τα επίπεδα γλυκόζης παρουσιάζουν συχνότερα μεγάλες αυξομειώσεις.
Ιδιαίτερα επικίνδυνα είναι τα επεισόδια υπογλυκαιμίας, καθώς τα πολύ χαμηλά επίπεδα σακχάρου προκαλούν στρες στα νευρικά κύτταρα. Τα άτομα με διαβήτη τύπου 1 εμφανίζουν περίπου διπλάσια επεισόδια υπογλυκαιμίας σε σύγκριση με τον διαβήτη τύπου 2.
Επιπλέον, μετά από ένα τέτοιο επεισόδιο, η απότομη άνοδος του σακχάρου μπορεί να επιδεινώσει περαιτέρω τη βλάβη στον εγκέφαλο, ιδίως σε περιοχές που σχετίζονται με τη μνήμη και τη μάθηση, όπως ο ιππόκαμπος.
Ο ρόλος της ινσουλίνης και του εγκεφάλου
Ένας ακόμη σημαντικός μηχανισμός σχετίζεται με την ινσουλίνη. Όπως εξηγεί ο Craig Beall, ένα ένζυμο που διασπά την ινσουλίνη είναι υπεύθυνο και για τη διάσπαση της β-αμυλοειδούς πρωτεΐνης, η οποία συνδέεται στενά με την άνοια.
Όταν τα επίπεδα ινσουλίνης είναι υψηλά, το ένζυμο αυτό δίνει προτεραιότητα στην ινσουλίνη, με αποτέλεσμα η β-αμυλοειδής πρωτεΐνη να συσσωρεύεται στον εγκέφαλο. Οι συσσωρεύσεις αυτές σχηματίζουν πλάκες που διαταράσσουν την επικοινωνία μεταξύ των εγκεφαλικών κυττάρων και οδηγούν προοδευτικά σε απώλεια νευρώνων και συρρίκνωση του εγκεφάλου. Οι πλάκες αυτές συνδέονται ιδιαίτερα με τη νόσο Αλτσχάιμερ, για την οποία ο διαβήτης τύπου 1 φαίνεται επίσης να αυξάνει τον κίνδυνο.
Παράλληλα, αυξημένος είναι και ο κίνδυνος αγγειακής άνοιας, καθώς τα υψηλά επίπεδα σακχάρου προκαλούν βλάβες στα αιμοφόρα αγγεία, συμπεριλαμβανομένων εκείνων του εγκεφάλου.
Υπάρχει περιθώριο πρόληψης
Παρά τα ανησυχητικά ευρήματα, ο Craig Beall επισημαίνει ότι υπάρχουν λόγοι αισιοδοξίας. Ο διαβήτης σήμερα αντιμετωπίζεται πιο αποτελεσματικά από ποτέ, με περισσότερες από 50 διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές. Ορισμένα φάρμακα φαίνεται να μειώνουν τον κίνδυνο άνοιας, ενώ εξετάζεται κατά πόσο τα οφέλη τους επεκτείνονται και σε άτομα χωρίς διαβήτη.
Παράλληλα, η σωματική δραστηριότητα αναδεικνύεται ως σημαντικός προστατευτικός παράγοντας. Όπως σημειώνει, ακόμη και 30 λεπτά άσκησης την εβδομάδα μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο άνοιας κατά περίπου 40%, ενώ υψηλότερα επίπεδα δραστηριότητας συνδέονται με ακόμη μεγαλύτερη μείωση.
Η διατήρηση ενός ενεργού τρόπου ζωής και η σωστή προσαρμογή της θεραπείας του διαβήτη με την πάροδο του χρόνου ενδέχεται να συμβάλουν ουσιαστικά στη μείωση του αυξημένου κινδύνου για άνοια.
Τέλος, η πρόοδος σε νέες θεραπευτικές προσεγγίσεις, όπως οι θεραπείες με βλαστοκύτταρα, δίνει επιπλέον ελπίδα για το μέλλον.
Διαβάστε επίσης
Νόσος Αλτσχάιμερ: Έξι απλοί τρόποι για δυνατό μυαλό μέχρι τα βαθιά γεράματα
Άνοια: Η αόρατη διαταραχή που συσχετίζεται με τη νόσο και επιβαρύνει τους φροντιστές
Πρωτεΐνες και άσκηση «στηλώνουν» ηλικιωμένους με άνοια – Τι έδειξε μελέτη
