Πολύ πριν από την εποχή των αντιβιοτικών, οι θεραπευτές της αρχαιότητας στρέφονταν σε ένα φυσικό υλικό για την αντιμετώπιση των λοιμώξεων και την επούλωση τραυμάτων: το μέλι. Σήμερα, χιλιάδες χρόνια μετά, η επιστήμη φαίνεται να επιβεβαιώνει ότι η επιλογή τους μόνο τυχαία δεν ήταν.
Σύγχρονες μελέτες δείχνουν ότι το μέλι διαθέτει ισχυρές αντιμικροβιακές ιδιότητες, ικανές να εξουδετερώνουν ή να αναστέλλουν ένα ευρύ φάσμα βακτηρίων, ακόμη και στελεχών που έχουν αναπτύξει αντοχή στα αντιβιοτικά. Σε μια εποχή όπου η μικροβιακή αντοχή εξελίσσεται σε μία από τις σοβαρότερες απειλές για τη δημόσια υγεία, η ανακάλυψη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Η μικροβιακή αντοχή, δηλαδή η ικανότητα των βακτηρίων να επιβιώνουν παρά τη χορήγηση φαρμάκων που έχουν σχεδιαστεί για να τα καταστρέφουν, καθιστά ολοένα και περισσότερες λοιμώξεις δυσκολότερες και ακριβότερες στη θεραπεία. Η ανάγκη για νέες, εναλλακτικές ή συμπληρωματικές λύσεις είναι πλέον επιτακτική.
Η Kenya Fernandes, Ερευνήτρια στη Σχολή Θετικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ παρουσιάζει σε άρθρο της στο The Conversation τη νέα μελέτη που συμμετείχε, που δημοσιεύτηκε στο MicrobiologyOpen και δείχνει ότι το μέλι από την ιθαγενή χλωρίδα της Αυστραλίας μπορεί να αποτελούν σημαντικό μέρος της λύσης.
Πώς διεξήχθη η μελέτη;
Οι ερευνητές ανέλυσαν 56 δείγματα μελιού από περισσότερα από 35 μελισσοκομεία της Νέας Νότιας Ουαλίας στην Αυστραλία, πολλά από τα οποία προέρχονταν από περιοχές που ανακάμπτουν από τις καταστροφικές πυρκαγιές του 2019–2020.
Τα περισσότερα δείγματα προέρχονταν από ιθαγενή φυτά όπως ο ευκάλυπτος, το λεπτόσπερμο (manuka) και το τσαγιόδεντρο (melaleuca). Οι ερευνητές δοκίμασαν τα μέλια απέναντι σε δύο συχνά και επικίνδυνα βακτήρια: τον χρυσίζοντα σταφυλόκοκκο (Staphylococcus aureus) και το E. coli, τα οποία συγκαταλέγονται μεταξύ των βασικών αιτιών θανάτων που σχετίζονται με την αντοχή στα αντιβιοτικά.
Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά: περισσότερα από τα τρία τέταρτα των δειγμάτων ανέστειλαν την ανάπτυξη βακτηρίων ακόμη και σε αραίωση 10% ή μικρότερη, γεγονός που τα κατατάσσει ανάμεσα στις πιο ισχυρές ποικιλίες παγκοσμίως.
Το «μυστικό» κρύβεται στην ποικιλία
Ο σημαντικότερος παράγοντας που φάνηκε να ενισχύει την αντιβακτηριακή δράση ήταν η ανθική ποικιλία. Όπως εξηγεί η ερευνήτρια, τα μέλια που προέρχονταν από μικτές ανθοφορίες, δηλαδή από πολλές διαφορετικές φυτικές πηγές, ήταν σταθερά πιο δραστικά σε σύγκριση με εκείνα που προέρχονταν από μία μόνο καλλιέργεια.
Η ισχύς αυτή δεν οφείλεται σε ένα μόνο συστατικό, αλλά σε έναν σύνθετο συνδυασμό βιοδραστικών παραγόντων: το φυσικά παραγόμενο υπεροξείδιο του υδρογόνου, τις φαινολικές ενώσεις φυτικής προέλευσης, τα αντιοξειδωτικά και τη χαμηλή υγρασία και αυξημένη οξύτητα.
«Όταν τα βακτήρια έρχονται σε επαφή με το μέλι, αυτός ο συνδυασμός δρα ταυτόχρονα σε πολλά επίπεδα. Η χαμηλή περιεκτικότητα σε υγρασία αποσπά νερό από τα βακτηριακά κύτταρα, ενώ η οξύτητα διαταράσσει τον μεταβολισμό τους. Το υπεροξείδιο του υδρογόνου βλάπτει τις κυτταρικές τους δομές, και οι φαινολικές και αντιοξειδωτικές ενώσεις παρεμβαίνουν στην ικανότητά τους να λειτουργούν και να αναπαράγονται» εξηγεί.
Αυτή η «πολυμέτωπη επίθεση» καθιστά πολύ πιο δύσκολη την ανάπτυξη αντοχής σε σύγκριση με τα φάρμακα που στοχεύουν σε έναν μόνο μηχανισμό.
Τι σημαίνει αυτό για τη μικροβιακή αντοχή;
Η ειδικός το διατυπώνει με σαφήνεια: το μέλι δε θα αντικαταστήσει τα αντιβιοτικά σε σοβαρές ή συστηματικές λοιμώξεις. Ωστόσο, για τοπική χρήση – όπως σε χρόνιες πληγές, εγκαύματα ή λοιμώξεις χειρουργικών τραυμάτων – αποτελεί μια πολλά υποσχόμενη και επιστημονικά τεκμηριωμένη επιλογή.
Παράλληλα, αναδεικνύει και μια ακόμη σημαντική παράμετρο: η υγεία των μελισσών και η βιοποικιλότητα των οικοσυστημάτων επηρεάζουν άμεσα τη βιολογική αξία του μελιού. Οι μέλισσες που έχουν πρόσβαση σε πλούσια και ποικιλόμορφη χλωρίδα παράγουν μέλι με υψηλότερη βιοδραστικότητα.
Ένα απλό τρόφιμο με σύνθετη δύναμη
Σε μια εποχή όπου η μικροβιακή αντοχή απειλεί να μας γυρίσει δεκαετίες πίσω στην ιατρική, η επιστροφή σε φυσικά προϊόντα με αποδεδειγμένη δράση αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Αν και το μέλι δεν είναι πανάκεια, η επιστήμη επιβεβαιώνει ότι πρόκειται για κάτι πολύ περισσότερο από ένα γλυκαντικό της καθημερινότητας.
Ίσως, τελικά, το επόμενο βαζάκι μέλι στο ντουλάπι μας να κρύβει περισσότερη θεραπευτική αξία απ’ όση φανταζόμαστε.
Διαβάστε επίσης
Το ελληνικό αρωματικό που είναι φυσικό αντιβιοτικό και ρίχνει τη χοληστερόλη
Το αντιβιοτικό τρόφιμο που ρυθμίζει πίεση και χοληστερόλη και εξασφαλίζει μακροβιότητα
Το αντιοξειδωτικό μπαχαρικό που δυναμώνει τα οστά και ρυθμίζει το σάκχαρο
