Οι μύθοι γύρω από τη long COVID εξακολουθούν να κοστίζουν ακριβά: καθυστερούν τη διάγνωση, δυσκολεύουν την πρόσβαση σε φροντίδα και αποκατάσταση και, το κυριότερο, ενισχύουν το στίγμα απέναντι σε ανθρώπους που ζουν με επίμονα συμπτώματα. Με στόχο να «σπάσει» αυτή η αλυσίδα παραπληροφόρησης, ο ΠΟΥ με τη στήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ξεκινά νέα καμπάνια η οποία παρουσιάζει οκτώ κοινούς μύθους, υποδομώντας τους με βάση την τεκμηριωμένη πληροφόρηση και τις πραγματικές ιστορίες ασθενών.
Τι είναι η long COVID και γιατί παραμένει παρεξηγημένη
Περιγράφεται ένα σύνολο συμπτωμάτων που επιμένουν για τουλάχιστον δύο μήνες μετά την αρχική λοίμωξη, επηρεάζοντας τη σωματική, τη γνωστική και τη ψυχική υγεία, συχνά σε βαθμό που αλλοιώνει την καθημερινή λειτουργικότητα και την ποιότητα ζωής. Παρότι η ακριβής επιβάρυνση παραμένει δύσκολο να αποτυπωθεί, εκτιμάται ότι δεκάδες εκατομμύρια άνθρωποι στην Ευρωπαϊκή Περιφέρεια του ΠΟΥ την έχουν βιώσει στα πρώτα χρόνια της πανδημίας, ενώ η μείωση των τεστ και η άνιση επιτήρηση τα επόμενα χρόνια αφήνουν εύλογα περιθώρια υποεκτίμησης.
Το παράδοξο είναι ότι, παρά την κλίμακα, η long COVID παραμένει από τα πιο παρεξηγημένα «κεφάλαια» της πανδημίας: μύθοι και ψευδείς αφηγήσεις κυκλοφορούν επίμονα, τόσο στο διαδίκτυο όσο και στην καθημερινή κουβέντα, υπονομεύοντας τη φροντίδα.
Οι παρανοήσεις δεν είναι – μόνο – θεωρητικές. Καθορίζουν αν κάποιος θα γίνει πιστευτός, αν θα αξιολογηθεί σωστά, αν θα υποστηριχθεί ή θα στιγματιστεί. Στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας, η Περιφερειακή Σύμβουλος του ΠΟΥ/Ευρώπης για την Ανθεκτικότητα και την Προστασία της Κοινότητας, Cristiana Salvi, περιγράφει το εγχείρημα ως υπόδειγμα σύγχρονης επικοινωνίας κινδύνου: η ομάδα ξεκίνησε «ακούγοντας» κοινότητες και ανθρώπους που ζουν με long COVID, για να κατανοήσει τους φόβους και τους μύθους, και στη συνέχεια να τους αντιμετωπίσει με δοκιμασμένες πρακτικές που αποδομούν παραπλανητικές αφηγήσεις, χωρίς να χάνεται η ανθρώπινη διάσταση.
Η ιστορία της Sarah και το ανθρώπινο αποτύπωμα
Πίσω από κάθε αριθμό, υπάρχει μια πραγματική ζωή που αλλάζει. Η Sarah, από το Ηνωμένο Βασίλειο, ζει με long COVID από το 2021 και περιγράφει την εμπειρία της ως μια «αδιάκοπη σειρά απωλειών»: από την ενέργεια και την κινητικότητα μέχρι την καριέρα και την καθημερινή λειτουργικότητα. Όπως λέει, η διαχείριση βασίζεται πλέον σε αυστηρό «ρυθμό» και περιορισμό της ενέργειας, με συχνές ακυρώσεις σχεδίων, όταν τα συμπτώματα επιδεινώνονται. Παρά τη φαρμακευτική υποστήριξη, η κόπωση, ο θωρακικός πόνος και οι γνωστικές δυσκολίες επιμένουν. Η ιστορία της λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι η long COVID δεν είναι «υπερβολή», ούτε «μια μικρή κούραση» αλλά σύνθετη και, πολλές φορές, εξουθενωτική.
Για να αντιμετωπιστούν, λοιπόν, αποτελεσματικά οι μύθοι, η καμπάνια αξιοποιεί μια τεχνική που αποκαλείται «σάντουιτς της αλήθειας». Κάθε μήνυμα ξεκινά με ένα επιστημονικό γεγονός, παρουσιάζει στη συνέχεια τον μύθο, τον «δένει» με μια πραγματική ιστορία ασθενούς και εξηγεί γιατί η αφήγηση είναι παραπλανητική, πριν κλείσει ξανά με ένα σαφές, τεκμηριωμένο γεγονός. Είναι μια μέθοδος που στοχεύει να μειώσει τη δύναμη της ψευδούς πληροφορίας, να ενισχύσει την κριτική σκέψη και να περιορίσει το στίγμα μέσα από κατανόηση και ενσυναίσθηση – χωρίς να γίνεται «μάθημα» από καθέδρας.
Η καμπάνια συνοψίζει οκτώ κρίσιμες αλήθειες που απαντούν στις πιο διαδεδομένες παρανοήσεις, μαζί με μια πραγματική ιστορία πίσω από την κάθε μία:
1. Η long COVID μπορεί να επηρεάσει οποιονδήποτε. Το νεαρό της ηλικίας και η καλή φυσική κατάσταση δεν αποτελούν «ασπίδα».
«Η Kitty, από το Ηνωμένο Βασίλειο, ήταν ένα υγιές, δραστήριο 14χρονο κορίτσι που αγαπούσε το μπαλέτο και τον αθλητισμό. Αφού νόσησε με COVID-19 στις αρχές του 2020, εμφάνισε Long COVID. Σήμερα, στα 19, χρησιμοποιεί αναπηρικό αμαξίδιο και συνεχίζει να αντιμετωπίζει κόπωση, χρόνιο πόνο και επεισόδια λιποθυμίας».
2. Δεν απαιτείται σοβαρή νόσηση ή προϋπάρχουσα πάθηση για να εμφανιστεί.
«Η Manuela, 45 ετών, από την Ελβετία, αφού νόσησε με COVID ως νοσηλεύτρια ΜΕΘ, ζει πλέον με Long COVID και μυαλγική εγκεφαλομυελίτιδα – μια εξουθενωτική κατάσταση που περιλαμβάνει κακουχία μετά από προσπάθεια και γνωστική δυσλειτουργία. Ενώ παλαιότερα ήταν δραστήρια νοσηλεύτρια με ανθρωπιστική δράση και αγαπούσε τα ταξίδια, τις συναυλίες και τον χρόνο με αγαπημένα πρόσωπα, δεν μπορεί πλέον να εργάζεται δίπλα στον ασθενή».
3. Μπορεί να είναι εξουθενωτική και να επηρεάσει σώμα και γνωστική λειτουργία. Δεν είναι «απλή κούραση».
«Ο Matjaž, 36 ετών, νόσησε με COVID-19 το 2022 ενώ έκανε μεταπτυχιακό στην Ιστορία. Αντιμετωπίζει γνωστική έκπτωση, γαστρεντερικά προβλήματα, δυσκολίες στον ύπνο και στη μνήμη, καθώς και πονοκεφάλους που κάνουν το διάβασμα δύσκολο. Οι καθημερινές δραστηριότητες τον εξαντλούν, ενώ ακόμη και μια συζήτηση ή μια διαδρομή με το αυτοκίνητο απαιτεί χρόνο ανάρρωσης».
4. Δεν είναι «τεμπελιά» ή «δικαιολογία». Μπορεί να έχει πραγματικό αντίκτυπο στην εργασία και την ευημερία.
«Ο Gunnar, 60 ετών, πρώην δραστήριος φυσικοθεραπευτής από την Ισλανδία, πέρασε τη ζωή του στον ανταγωνιστικό αθλητισμό. Αφού νόσησε με COVID-19 το 2020, η εργασία έγινε όλο και πιο δύσκολη και τελικά αναγκάστηκε να πουλήσει το ιατρείο του. Ο άλλοτε αθλητής και ποδηλάτης δυσκολεύεται πλέον στη σωματική δραστηριότητα και χρησιμοποιεί ηλεκτρικό ποδήλατο βουνού για τις μετακινήσεις του».
5. Δεν «κρατά λίγες εβδομάδες» αλλά ενδέχεται να διαρκέσει μήνες ή περισσότερο.
«Η Eliška, 39 ετών, δασκάλα από την Τσεχία, νόσησε με COVID-19 τον Μάρτιο του 2022. Από τότε δυσκολεύεται ακόμη και σε βασικές δραστηριότητες, όπως να κάνει ντους και να περπατήσει. Σήμερα είναι κατάκοιτη, βασίζεται σε ηλεκτρικό αμαξίδιο και χρειάζεται προσωπική βοήθεια για την καθημερινή φροντίδα».
6. Είναι πραγματική κατάσταση – δεν εξηγείται απλώς ως άγχος ή «κακή ψυχολογία».
«Η Yvonne από το Ηνωμένο Βασίλειο, 63 ετών, θεωρούσε τον εαυτό της σε καλή φυσική κατάσταση και υγιή πριν νοσήσει με COVID-19 το 2020. Πέντε χρόνια μετά, ζει με βλάβες στους πνεύμονες, σοβαρή και επίμονη εξάντληση και «εγκεφαλική ομίχλη», ταχυκαρδίες και ζάλη όταν σηκώνεται, καθώς και ανοσολογική διαταραχή που προκαλεί ξηροφθαλμία, αρθραλγίες, απώλεια ακοής, διαβήτη και χρόνιο πόνο. Πλέον χρειάζεται οξυγόνο για τη δύσπνοια και βασίζεται καθημερινά σε φροντιστές για βασικές ανάγκες, όπως το λούσιμο των μαλλιών».
7. Ο εμβολιασμός μειώνει τον κίνδυνο long COVID, δεν την προκαλεί.
«Δεν υπάρχουν επιστημονικές ενδείξεις για αιτιώδη σύνδεση ανάμεσα στον εμβολιασμό και τη long COVID. Πολλές μελέτες επιβεβαιώνουν την ασφάλεια και τον κρίσιμο ρόλο του εμβολιασμού στην προστασία από σοβαρή νόσο».
8. Δεν έχει «εξαφανιστεί»: νέες μολύνσεις εξακολουθούν να οδηγούν σε νέα περιστατικά.
«Η Bára, 43 ετών, δασκάλα και σύμβουλος σε κρίσεις από την Τσεχία, αγαπούσε την χαρούμενη, γεμάτη ζωή της ως μητέρα δύο παιδιών και το εμπνευσμένο επάγγελμά της. Νόσησε για τρίτη φορά με COVID-19 την άνοιξη του 2025. Από τότε είναι περιορισμένη στο σπίτι, λόγω έντονης κόπωσης και καρδιακών προβλημάτων που σχετίζονται με τη λοίμωξη».
Το «στοίχημα» της πρωτοβουλίας δεν είναι μόνο να διορθώσει λάθος πληροφορίες. Είναι να αλλάξει το πλαίσιο: από την καχυποψία στην κατανόηση και από το στίγμα στη στήριξη. Γιατί όταν μια κατάσταση παρεξηγείται, δεν «αδικείται» μόνο επιστημονικά – αδικούνται, στην πράξη, οι άνθρωποι που τη βιώνουν.
Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τους μύθους και την αποδόμησή τους, εδώ.
Διαβάστε επίσης
Long covid: 1 στους 4 έχει συμπτώματα που διαρκούν ακόμα και δύο χρόνια
Διπλάσιος ο κίνδυνος long Covid σε αυτά τα παιδιά – Έρευνα αποκαλύπτει
Ποιες οι «σιωπηλές» αλλαγές στην παιδική καρδιά μετά από λοίμωξη με κορωνοϊό – Ελληνική μελέτη
