Η σωματική οσμή έχει αποκτήσει (πολύ) κακή φήμη. Συχνά, εκλαμβάνεται ως έλλειψη υγιεινής ή κοινωνικό «ατόπημα». Όμως, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Πρόκειται για ένα φυσικό προϊόν της βιολογίας μας, το οποίο στη συνέχεια φιλτράρεται από τις κοινωνικές συμβάσεις και τα πολιτισμικά πρότυπα. Με άλλα λόγια, δεν «μυρίζει» μόνο το σώμα αλλά και η εποχή, η ανατροφή, οι συνήθειες.
Ο ιδρώτας, από μόνος του, είναι σε μεγάλο βαθμό άοσμος. Η χαρακτηριστική… μυρωδιά εμφανίζεται όταν βακτήρια (και ενίοτε μύκητες) που κατοικούν στο δέρμα μας, διασπούν ενώσεις του και λιπαρές ουσίες, παράγοντας υποπροϊόντα με πιο «πικάντικο» αποτύπωμα. Γι’ αυτό, η οσμή γίνεται πιο έντονη σε ζεστά, υγρά σημεία του σώματος, με πολλούς ιδρωτοποιούς αδένες: μασχάλες, πέλματα, βουβωνική χώρα. Και για τον ίδιο λόγο, δύο άνθρωποι μπορούν να μυρίζουν τελείως διαφορετικά μετά την ίδια προπόνηση, καθώς η χημεία του δέρματος και το μικροβίωμά τους δεν ταυτίζονται.
Όσφρηση: Ένα σήμα «προσεγγίζω ή αποφεύγω»
Σύμφωνα με τον Δρ. Mats J. Olsson, καθηγητή πειραματικής ψυχολογίας στο Karolinska Institutet, ο οποίος μίλησε στο podcast «Strange Health» όπως περιγράφουν η Katie Edwards και ο Dan Baumgardt στο The Conversation, οι άνθρωποι έχουν την ανατομία ενός είδους «κατασκευασμένου» να μυρίζει. Διαθέτουμε αδένες σε «στρατηγικά» σημεία και μια όσφρηση ικανή να συλλαμβάνει λεπτές διαφοροποιήσεις. Στη σύγχρονη καθημερινότητα, όμως, το συνεχές πλύσιμο, τα αρώματα και τα αποσμητικά συχνά σκεπάζουν αυτό το φυσικό σήμα.
Ο Δρ. Olsson υποστηρίζει ότι η όσφρηση λειτουργεί συχνά ως γρήγορος μηχανισμός αξιολόγησης: «προσέγγιση ή αποφυγή;». Μπορεί να μην περιγράφουμε πάντα εύκολα μια μυρωδιά, αλλά την κατατάσσουμε σχεδόν άμεσα ως ευχάριστη, ουδέτερη ή απωθητική.
Επίσης, μεγάλο μέρος της «αποστροφής» απέναντι στη σωματική οσμή δεν είναι έμφυτο αλλά επίκτητο. Τα μωρά δεν γεννιούνται με πολιτισμικά φίλτρα. Μεγαλώνοντας, μαθαίνουμε τι θεωρείται αποδεκτό και τι όχι – και οι κοινωνίες εκπαιδεύονται διαφορετικά γύρω από το τι εκλαμβάνεται ως «καθαρό», «φρέσκο» ή «ενοχλητικό».
Μπορεί η οσμή να «προδίδει» μια ασθένεια;
Η έρευνα του Δρ. Olsson δείχνει ότι η όσφρηση ενδέχεται να ανιχνεύει πολύ πρώιμες αλλαγές που σχετίζονται με την υγεία. Σε πειράματα, όπου ενεργοποιήθηκε προσωρινά το ανοσοποιητικό σύστημα των συμμετεχόντων, συλλέχθηκαν δείγματα οσμής από τις μασχάλες. Άλλοι συμμετέχοντες, όταν τα μύρισαν, τα αξιολόγησαν ως ελαφρώς πιο δυσάρεστα και τα περιέγραψαν ως πιο «ιδρωμένα» – παρότι οι «ασθενείς» δεν έδειχναν άρρωστοι. Το εύρημα ενισχύει την ιδέα ότι η μύτη μας μπορεί να ανιχνεύει τα λεπτά σήματα που ο νους δυσκολεύεται να μεταφράσει σε λέξεις.
Σε άλλη μελέτη, η έκθεση σε δυσάρεστες οσμές συνδέθηκε με μετρήσιμη ανοσολογική αντίδραση στο στόμα, σαν ο οργανισμός να «προετοιμάζεται» για πιθανή επαφή με παθογόνα. Η όσφρηση, δηλαδή, δεν αφορά μόνο την κοινωνική κρίση αλλά μπορεί να λειτουργεί (και) προστατευτικά.
Παρά τα παραπάνω, οι περισσότερες μεταβολές στη σωματική οσμή δεν αποτελούν ένδειξη ασθένειας. Η διατροφή, το στρες, οι ορμόνες και νέα προϊόντα υγιεινής μπορούν να αλλάξουν αισθητά το «αποτύπωμα» της μυρωδιάς. Το σκόρδο και το κρεμμύδι αφήνουν πιο… επίμονο ίχνος, οι δίαιτες χαμηλών υδατανθράκων μπορούν να επηρεάσουν την αναπνοή, ενώ ο εμμηνορροϊκός κύκλος και η εμμηνόπαυση μεταβάλλουν τον ιδρώτα και τα έλαια του δέρματος. Ακόμη και ο ιδρώτας του άγχους μπορεί να μυρίζει διαφορετικά από τον ιδρώτα της άσκησης, επειδή έχει άλλη χημική σύσταση.
Συμπέρασμα
Αν η οσμή σάς ενοχλεί, ο ρεαλιστικός στόχος δεν είναι να την «εξαλείψετε». Είναι να μειώσετε τις συνθήκες που επιτρέπουν στα μικρόβια που την παράγουν να πολλαπλασιάζονται. Τι βοηθά, λοιπόν, πρακτικά:
- Το πλύσιμο μετά την εφίδρωση.
- Τα αντιιδρωτικά μειώνουν τον ιδρώτα, μπλοκάροντας προσωρινά τους πόρους με άλατα αλουμινίου.
- Τα αποσμητικά καλύπτουν την οσμή ή περιορίζουν τα βακτήρια (τείνουν να αποδίδουν καλύτερα όταν εφαρμόζονται σε καθαρό, στεγνό δέρμα, ιδανικά το βράδυ).
Αυτό που αξίζει να θυμόμαστε είναι ότι η σωματική οσμή δεν είναι απλώς κάτι που πρέπει να «διορθωθεί». Είναι ένα μείγμα μικροβιολογίας και νοηματοδότησης. Αυτό που παράγει το σώμα μας και το πώς μας έχει διδάξει η κουλτούρα να αντιδράμε σε αυτό.
Διαβάστε επίσης
Τι αποκαλύπτει η μυρωδιά του σώματος για την υγεία μας – Ποιες ασθένειες «μυρίζουν» περίεργα
Το τεστ όσφρησης που εντοπίζει τη νόσο Αλτσχάιμερ χρόνια πριν την διάγνωση
Ποιες τροφές μας κάνουν να μυρίζουμε όμορφα και ποιες όχι – Θα εκπλαγείτε!
