Μια σπάνια αρχαιο-χημική ανακάλυψη φέρνει στο φως ένα τεκμήριο της ιατρικής πρακτικής στην αρχαιότητα. Ερευνητές που ανέλυσαν υπολείμματα από ρωμαϊκό γυάλινο αγγείο (unguentarium) από την Πέργαμο εντόπισαν χημικά ίχνη ανθρώπινων κοπράνων μαζί με αρωματικές ενώσεις, σε ένα εύρημα που ευθυγραμμίζεται με περιγραφές του Γαληνού για φαρμακευτικά σκευάσματα της εποχής. Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο Journal of Archaeological Science: Reports.
Οι συγγραφείς το χαρακτηρίζουν ως την πρώτη άμεση μοριακή επιβεβαίωση ότι κοπρανώδεις ουσίες δεν αναφέρονταν μόνο στα ιατρικά κείμενα της ελληνορωμαϊκής περιόδου, αλλά φαίνεται πως χρησιμοποιούνταν και στην πράξη. Το αγγείο προέρχεται από την Πέργαμο, σημαντικό ιατρικό κέντρο της ρωμαϊκής εποχής και πόλη που συνδέεται ιστορικά με τον Γαληνό.
Από «μπουκάλι αρώματος» σε ιατρικό σκεύασμα
Το αντικείμενο που αναλύθηκε ήταν ένα μικρό γυάλινο unguentarium, ένας τύπος αγγείου που για χρόνια θεωρούνταν κυρίως δοχείο αρωμάτων ή ελαίων. Η ερευνητική ομάδα πήρε προσεκτικά δείγματα από τον λαιμό και τον πυθμένα του, χωρίς να το καταστρέψει, και προχώρησε σε χημική ανάλυση. Η ανάλυση έδειξε δύο κρίσιμα στοιχεία:
- βιοδείκτες κοπράνων
- ίχνη της αρωματικής ουσίας carvacrol, βασικό συστατικό σε θυμάρι/ρίγανη
Ο συνδυασμός αυτός είναι ιδιαίτερα σημαντικός, επειδή ταιριάζει με όσα περιγράφονται σε αρχαίες ιατρικές πηγές: χρήση… δυσάρεστων ουσιών για τις θεραπείες, με ταυτόχρονη προσθήκη αρωματικών για να καλύπτεται η οσμή.
Τι δείχνει η χημεία για το περιεχόμενο
Σύμφωνα με τη μελέτη, το προφίλ των στερολών δείχνει πιθανότερα προέλευση από παμφάγο οργανισμό, κάτι που ταιριάζει περισσότερο με άνθρωπο. Οι ερευνητές εντόπισαν, επίσης, λιπαρά οξέα και άλλες ενώσεις που ενισχύουν την ερμηνεία ότι το περιεχόμενο δεν ήταν απλό άρωμα, αλλά πιο σύνθετο σκεύασμα.
Ταυτόχρονα, η παρουσία της carvacrol θεωρείται εύλογη για την περιοχή, καθώς φυτά όπως ρίγανη και θυμάρι της Ανατολίας είναι πλούσια σε αυτή την ένωση. Με απλά λόγια, το αγγείο φαίνεται να περιείχε ένα «φαρμακευτικό» μείγμα με δυσάρεστη βάση και αρωματική κάλυψη.
Σύνδεση με τον Γαληνό και τα (αρχαία) ιατρικά κείμενα
Η σημασία της ανακάλυψης δεν είναι μόνο χημική αλλά και ιστορική. Οι συγγραφείς συνέκριναν τα ευρήματα τους με κείμενα του Γαληνού, του Διοσκουρίδη και του Πλίνιου, όπου καταγράφονται θεραπείες με ζωικά ή ανθρώπινα περιττώματα για διάφορες παθήσεις.
Όπως σημειώνουν, οι αρχαίοι γιατροί γνώριζαν ότι τέτοιες θεραπείες μπορούσαν να προκαλέσουν αποστροφή στους ασθενείς και συχνά συνιστούσαν ανάμειξη με αρωματικές ουσίες, κρασί ή ξίδι. Έτσι, το συγκεκριμένο εύρημα από την Πέργαμο θεωρείται ένα σπάνιο σημείο, όπου η αρχαία γραπτή γνώση συναντά το φυσικό τεκμήριο.
Η ιστορικός της ιατρικής στο Πανεπιστήμιο Medipol της Κωνσταντινούπολης, Rana Çelebi, περιέγραψε την ανακάλυψη ως μια «μοναδικά απτή ματιά» στην αρχαία ιατρική πρακτική, τονίζοντας τον διεπιστημονικό χαρακτήρα της δουλειάς (ιστορία, αρχαιολογία, χημεία).
Γιατί έχει ενδιαφέρον και σήμερα
Αν και η ιδέα ακούγεται εν μέρει ακραία με τα σύγχρονα κριτήρια, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι πρακτικές αυτές είχαν εσωτερική λογική στο ιατρικό πλαίσιο της εποχής τους. Η μελέτη μάλιστα συνδέει το εύρημα με τη σημερινή αναβίωση του ενδιαφέροντος για το μικροβίωμα, όπως οι μεταμοσχεύσεις μικροβιώματος κοπράνων σε συγκεκριμένες περιπτώσεις.
Η σύγκριση δεν σημαίνει ότι οι αρχαίες θεραπείες ήταν ίδιες με τις σύγχρονες, αλλά δείχνει ότι η ιδέα της χρήσης εντερικού υλικού για θεραπευτικούς σκοπούς έχει βαθύτερες ιστορικές ρίζες από ό,τι συνήθως πιστεύεται.
Γυάλινο μυροδοχείο με διατηρημένα αρχαία φαρμακευτικά υπολείμματα | Photo: Feces, fragrance and medicine chemical evidence of ancient therapeutics in a Roman unguentarium
Διαβάστε επίσης
Κάψουλες μικροβιώματος ενισχύουν τις αντικαρκινικές θεραπείες – Τι περιέχουν
Δεν φαντάζεστε πού κρύβονται τα πιο ανθεκτικά βακτήρια που μας απειλούν με επικίνδυνες λοιμώξεις
Εντερικές λοιμώξεις: Καινοτόμος «μεταμόσχευση» πιο αποτελεσματική από τα αντιβιοτικά
