Ο διάσημος επιστήμονας Stephen Hawking έζησε επί 55 χρόνια με αμυοτροφική πλευρική σκλήρυνση (ALS), την πιο συχνή μορφή της νόσου του κινητικού νευρώνα, αποτελώντας μία από τις μακροβιότερες περιπτώσεις παγκοσμίως. Ωστόσο, για τους περισσότερους ασθενείς η εξέλιξη της νόσου είναι πολύ πιο επιθετική, με το προσδόκιμο ζωής να περιορίζεται συχνά στα δύο έως πέντε χρόνια από τη διάγνωση. Μέχρι σήμερα, δεν υπάρχει θεραπεία, ενώ οι αιτίες της νόσου παραμένουν σε μεγάλο βαθμό άγνωστες, πέραν ενός μικρού ποσοστού που σχετίζεται με τη γενετική.
Νέα επιστημονική μελέτη έρχεται να προσθέσει έναν ακόμη πιθανό παράγοντα κινδύνου: Την ατμοσφαιρική ρύπανση. Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό JAMA Neurology, δείχνει ότι η μακροχρόνια έκθεση σε ρύπους μπορεί να σχετίζεται τόσο με την εμφάνιση της νόσου του κινητικού νευρώνα όσο και με τον ρυθμό εξέλιξής της.
Τι έδειξε η μελέτη
Στο πλαίσιο της έρευνας, οι επιστήμονες ανέλυσαν τα επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης στις κατοικίες περίπου 10.000 συμμετεχόντων, για διάστημα έως και δέκα ετών πριν από τη διάγνωση. Η ανάλυση επικεντρώθηκε σε δύο από τους πιο συχνούς και επιβλαβείς ρύπους του εξωτερικού αέρα: Tο διοξείδιο του αζώτου και τα αιωρούμενα σωματίδια.
Τα αιωρούμενα σωματίδια αποτελούνται από εξαιρετικά μικρά σωματίδια, πολύ λεπτότερα από μία ανθρώπινη τρίχα, και κατηγοριοποιούνται ανάλογα με το μέγεθός τους σε PM2,5, PM10 και PM2,5-10. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η μακροχρόνια έκθεση στην ατμοσφαιρική ρύπανση – ακόμη και στα σχετικά χαμηλά επίπεδα που καταγράφονται στη Σουηδία – συνδέεται με 20% έως 30% υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου του κινητικού νευρώνα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το γεγονός ότι τα αποτελέσματα παρέμειναν ισχυρά ακόμη και όταν συγκρίθηκαν αδέρφια, στοιχείο που μειώνει την πιθανότητα ο ρόλος της γενετικής ή του κοινού οικογενειακού περιβάλλοντος να εξηγεί τα ευρήματα. Παράλληλα, διαπιστώθηκε ότι οι ασθενείς που είχαν εκτεθεί επί χρόνια σε υψηλότερα επίπεδα PM10 και διοξειδίου του αζώτου αντιμετώπιζαν αυξημένο κίνδυνο θανάτου ή ανάγκης για μηχανική υποστήριξη της αναπνοής.
Οι συγκεκριμένοι ρύποι προέρχονται κυρίως από την οδική κυκλοφορία, γεγονός που ενισχύει την εκτίμηση ότι η ρύπανση κοντά στον τόπο κατοικίας – και ιδιαίτερα οι εκπομπές από οχήματα – μπορεί να παίζει πιο καθοριστικό ρόλο από τη γενικότερη ατμοσφαιρική επιβάρυνση.
Εξέλιξη της νόσου και λειτουργικές επιπτώσεις
Οι συμμετέχοντες αξιολογούνταν περίπου κάθε έξι μήνες μετά τη διάγνωση, με τους γιατρούς να παρακολουθούν βασικές λειτουργίες, όπως η ομιλία και η κατάποση, οι λεπτές και αδρές κινητικές δεξιότητες και η αναπνευστική λειτουργία. Οι ασθενείς των οποίων η επιδείνωση ήταν ταχύτερη από το 75% των υπολοίπων χαρακτηρίστηκαν ως περιπτώσεις ταχύτερης εξέλιξης.
Η ανάλυση έδειξε ότι η μακροχρόνια έκθεση στην ατμοσφαιρική ρύπανση σχετιζόταν με αυξημένες πιθανότητες ταχύτερης επιδείνωσης συνολικά, ιδίως σε ό,τι αφορά τη κινητική και αναπνευστική λειτουργία, χωρίς όμως να παρατηρείται αντίστοιχη επίδραση στις διαταραχές της ομιλίας και της κατάποσης, όπως αναφέρει σε άρθρο της στο The Conversation, η Jing Wu, μεταδιδακτορική ερευνήτρια στην Ολοκληρωμένη Επιδημιολογία, Karolinska Institutet.
Τι σημαίνουν τα ευρήματα
Οι λόγοι για τις διαφοροποιήσεις αυτές δεν είναι ακόμη σαφείς. Μία πιθανή εξήγηση είναι ότι διαφορετικά τμήματα του νευρικού συστήματος εμφανίζουν διαφορετική ευαισθησία στους ρύπους. Επιπλέον, η ατμοσφαιρική ρύπανση έχει επανειλημμένα συνδεθεί με χρόνιες πνευμονικές παθήσεις, μειωμένη αναπνευστική λειτουργία και λοιμώξεις, παράγοντες που σχετίζονται με δυσμενέστερη πορεία της ALS.
Οι ερευνητές έλαβαν υπόψη κοινωνικοοικονομικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες, όπως το εισόδημα, την εκπαίδευση, το επάγγελμα και τον τόπο κατοικίας. Αν και δεν υπήρχαν διαθέσιμα δεδομένα για το κάπνισμα ή τη ρύπανση σε εσωτερικούς χώρους, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι αυτοί οι παράγοντες διαφέρουν σε βαθμό που να εξηγεί τα αποτελέσματα.
Τα ευρήματα της μελέτης συμβάλλουν στην καλύτερη κατανόηση της νόσου του κινητικού νευρώνα και ενδέχεται στο μέλλον να βοηθήσουν στην έγκαιρη διάγνωση και στη βελτίωση της φροντίδας των ασθενών. Παράλληλα, αναδεικνύουν ένα ευρύτερο μήνυμα δημόσιας υγείας: Η ατμοσφαιρική ρύπανση αφορά όλους και οι επιπτώσεις της στην υγεία αποδεικνύονται ολοένα και πιο σοβαρές. Η βελτίωση της ποιότητας του αέρα θα μπορούσε να έχει οφέλη πολύ μεγαλύτερα απ’ όσα σήμερα αντιλαμβανόμαστε.
Διαβάστε επίσης
3 tips για να αναπνέουμε καθαρό αέρα μέσα στο σπίτι, από μία επιστήμονα
Οι ρύποι στον αέρα που αναπνέουμε αυξάνουν δραματικά τον κίνδυνο κατάθλιψης
