Έρευνες για βακτήρια ανθεκτικά στα αντιβιοτικά που βρίσκονται σε ποτάμια και έδαφος έχουν αποκαλύψει μία πηγή μόλυνσης που συχνά παραβλέπεται: Οι ίδιες οι βιομηχανικές μονάδες παραγωγής φαρμάκων όπως τα αντιβιοτικά. Αυτές οι μονάδες διοχετεύουν απόβλητα γεμάτα υπολείμματα αντιβιοτικών και βακτήρια που επιβιώνουν σε αυτά.
Σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύθηκε στο Biocontaminant, μία μονάδα στην Κίνα παρουσίασε γονίδια ανθεκτικότητας στους λυματολάσπες της σε επίπεδα 100 φορές υψηλότερα από αυτά των δημοτικών μονάδων επεξεργασίας λυμάτων.
Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι αυτά τα γονίδια μπορούν να μεταδοθούν σε βακτήρια που προκαλούν λοιμώξεις, δημιουργώντας υπερ-βακτήρια που αγνοούν τα αντιβιοτικά. Μεταξύ 2025 και 2050, η ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά μπορεί να σκοτώσει 39 εκατομμύρια ανθρώπους άμεσα.
Η διαδικασία παραγωγής και η περιβαλλοντική απειλή
Η βιομηχανική παραγωγή αντιβιοτικών παράγει τεράστιους όγκους μολυσμένων υδάτων, που περιέχουν υπολείμματα φαρμάκων, χημικά απόβλητα και βακτήρια ανθεκτικά στα αντιβιοτικά. Στην ίδια κινεζική μονάδα παραγωγής σπιραμυκίνης, τα γονίδια ανθεκτικότητας βρέθηκαν σε συγκεντρώσεις πάνω από 100 φορές υψηλότερες από τη λάσπη των δημοτικών μονάδων επεξεργασίας λυμάτων.
Τα γονίδια αυτά συνδέονται με τα λεγόμενα κινητά γενετικά στοιχεία, δηλαδή «βιολογικά USB», που επιτρέπουν στα βακτήρια να αντιγράφουν και να ανταλλάσσουν οδηγίες ανθεκτικότητας.
Πού καταλήγουν τα απόβλητα
Μελέτες σε μονάδες παραγωγής σουλφοναμιδικών φαρμάκων έδειξαν ότι η μόλυνση ταξιδεύει: Το έδαφος και τα ιζήματα των ποταμών στις γύρω περιοχές παρουσίαζαν υψηλά επίπεδα γονιδίων ανθεκτικότητας, πάνω από τον παγκόσμιο μέσο όρο.
Η μόλυνση δεν ξεπλένεται εύκολα, αλλά εμφυτεύεται στο περιβάλλον, επηρεάζοντας γεωργικές περιοχές. Τα γονίδια που επιτρέπουν στα βακτήρια να επιβιώνουν μπορούν να μεταφερθούν στα αγροτικά συστήματα, ενώ οι επιστήμονες εντόπισαν βακτήρια ανθεκτικά σε πολλαπλά φάρμακα σε όλη την περιοχή των μονάδων.
Η διαφορά της βιομηχανικής παραγωγής
Η μαζική παραγωγή αντιβιοτικών δημιουργεί απόβλητα με υψηλές συγκεντρώσεις αντιβιοτικών και ανθεκτικών βακτηρίων, ένα περιβάλλον έντονης επιλογής όπου επιβιώνουν μόνο τα πιο ανθεκτικά βακτήρια.
Τα βακτήρια που επιβιώνουν στις συνθήκες αυτές φέρουν γενετικά εργαλεία για να νικούν πολλαπλά αντιβιοτικά ταυτόχρονα. Όταν διαφεύγουν σε ποτάμια ή μολύνουν το έδαφος, μπορούν να «διδάξουν» κι άλλα βακτήρια, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που προκαλούν λοιμώξεις.
Το περιβάλλον δεν διαχωρίζει την προέλευση: Bακτήρια από ασθενή ή από μονάδα παραγωγής συναντιούνται και ανταλλάσσουν γονίδια ανθεκτικότητας.
Η απουσία κανονισμών
Νοσοκομεία και αγροκτήματα παρακολουθούνται για ανθεκτικότητα μέσω διεθνών προγραμμάτων. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) και τα συστήματα παρακολούθησης στη γεωργία παρακολουθούν μοτίβα ανθεκτικότητας σε κλινικές και κτηνοτροφικές μονάδες.
Οι βιομηχανικές μονάδες παραγωγής αντιβιοτικών, που συχνά περιέχουν τις υψηλότερες συγκεντρώσεις γονιδίων ανθεκτικότητας, δεν διαθέτουν προτυποποιημένα πρωτόκολλα παρακολούθησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Οι κανονισμοί επικεντρώνονται στη χημική μόλυνση και σπάνια στη ζωντανή μόλυνση – τα βακτήρια και τα γονίδια που αναπαράγονται και διαδίδονται.
Τι μπορεί να γίνει
Υπάρχουν λύσεις, αλλά δεν εφαρμόζονται:
- Υψηλής θερμοκρασίας κομποστοποίηση μπορεί να εξαλείψει το 90% των γονιδίων ανθεκτικότητας.
- Εξειδικευμένα βακτήρια μπορούν να διασπάσουν υπολείμματα αντιβιοτικών πριν δημιουργήσουν πίεση επιλογής.
- Νεότερες τεχνολογίες μπορούν να στοχεύσουν και να καταστρέψουν συγκεκριμένα γονίδια ανθεκτικότητας.
Αυτές οι λύσεις λειτουργούν σε ερευνητικά πλαίσια.
Γιατί μας αφορά
Μία απλή λοίμωξη (ουρολοίμωξη, φαρυγγίτιδα, λοίμωξη δέρματος) αντιμετωπίζεται με αντιβιοτικά που θεωρούμε αποτελεσματικά. Καθώς η ανθεκτικότητα εξαπλώνεται, ακόμη και οι συνηθισμένες λοιμώξεις γίνονται δύσκολες ή ανίατες. Τα γονίδια που ρέουν από τις μονάδες παραγωγής μπορούν τελικά να καταλήξουν σε βακτήρια που προκαλούν κοινές λοιμώξεις. Η μόλυνση διαδίδεται μέσω ποταμών και εδάφους και φτάνει στα αγροτικά προϊόντα.
Η τεχνολογία για τον καθαρισμό της μόλυνσης υπάρχει. Αυτό που λείπει είναι το ρυθμιστικό πλαίσιο που θα την απαιτεί. Μέχρι να αλλάξει αυτό, οι βιομηχανικές μονάδες θα συνεχίζουν να λειτουργούν ως εργοστάσια υπερβακτηρίων, και η κρίση ανθεκτικότητας θα χειροτερεύει.
Διαβάστε επίσης
Η κίνηση που κάνουμε όλοι λάθος στις δημόσιες τουαλέτες – Και μάλλον θα συνεχίσουμε!
