Επιστροφή στα οικονομικά δεδομένα του έτους 2020, αναφορικά με τη φαρμακευτική δαπάνη της χώρας, αλλά και τις επιβαρύνσεις της φαρμακοβιομηχανίας (όπως οι υποχρεωτικές επιστροφές clawback και rebate) είναι ο στόχος που διεκδικεί για το 2026 και την επόμενη πενταετία ο Σύνδεσμος Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδας (ΣΦΕΕ). «Ένας στόχος ρεαλιστικός και εφικτός» όπως τον προσδιόρισαν οι εκπρόσωποι του Συνδέσμου, παρουσιάζοντας χθες στη διάρκεια ειδικής εκδήλωσης τη μελέτη με τίτλο «Κοιτώντας μπροστά: Ένας οδικός χάρτης για τη φαρμακευτική πολιτική στην Ελλάδα», που εκπονήθηκε από την Deloitte για λογαριασμό του ΣΦΕΕ.
H μελέτη αποτελεί τη συνέχεια της αντίστοιχης της Deloitte του 2020 και φιλοδοξεί να προσφέρει έναν ολοκληρωμένο οδικό χάρτη για τον μετασχηματισμό του φαρμακευτικού συστήματος της Ελλάδας, με στόχο τη βελτίωση της βιωσιμότητας, τη διασφάλιση της ισότιμης πρόσβασης των ασθενών στις θεραπείες που έχουν ανάγκη και την ευθυγράμμιση με τα διεθνή πρότυπα. Μέσα από μια μεθοδολογία βασισμένη σε δεδομένα και την ευρεία συμμετοχή των εμπλεκόμενων φορέων, η μελέτη εντοπίζει τις βασικές διαρθρωτικές προκλήσεις, αξιολογεί το υφιστάμενο πλαίσιο πολιτικής και προτείνει μια σειρά ρεαλιστικών και ουσιαστικών μεταρρυθμίσεων για τη διασφάλιση της μακροπρόθεσμης ανθεκτικότητας.
«Το 2020 ήταν το πρώτο πλήρες έτος διακυβέρνησης της τωρινής κυβέρνησης. Ήταν το έτος βάσης για το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Το 40% επιστροφών (clawback) που κατέβαλλε η φαρμακοβιομηχανία ήταν το ψηλότερο ποσοστό μέχρι τότε. Το έτος εκείνο η δημόσια φαρμακευτική δαπάνη ήταν 2,5 δισ. ευρώ (ποσό που είχε καθοριστεί από το 2016, μειούμενο κατά 300 εκατ. ευρώ που ήταν το 2014). Περίπου 600 εκατ. ευρώ ήταν η συμμετοχή των πολιτών στη φαρμακευτική δαπάνη και 2,1 δισ. ευρώ ήταν το clawback που πλήρωσαν οι φαρμακευτικές εταιρίες. Μέσα στα επόμενα τρία χρόνια, οι επιστροφές αυξήθηκαν από 40% σε 50%, αλλά είναι εφικτό να επιστρέψουν στο 40% μέσα στα επόμενα τρία χρόνια» ανέφερε παρουσιάζοντας τη μελέτη ο κ. Γιώργος Κουρέπης, Director στην ομάδα Strategy της Deloitte.
Τα παράδοξα του συστήματος
Η χρηματοδότηση της φαρμακευτικής δαπάνης στην Ελλάδα έχει εγκλωβιστεί σε ένα φαύλο κύκλο που άρχισε από την είσοδο της χώρας στα μνημόνια και που οδηγεί σε μία σειρά από παραδοξότητες. Αναφέρθηκαν οι εξής:
- Η Ελλάδα παρουσιάζει τα υψηλότερα επίπεδα επιστροφών, ενώ έχει από τις χαμηλότερες τιμές πρωτοτύπων στην Ευρώπη.
- Παρά τις αυξήσεις στην δημόσια δαπάνη τα τελευταία χρόνια, τα επίπεδα επιστροφών εξακολουθούν να έχουν ανοδική τάση.
- Ενώ οι κανόνες τιμολόγησης μεταξύ καναλιών είναι κοινοί, υπάρχουν σημαντικές διακυμάνσεις στα επίπεδα επιστροφών.
- Τα κόστη κοινωνικών και προνοιακών πολιτικών δημιουργούν αυξημένη δαπάνη που καλύπτεται από την βιομηχανία.
- Η πολυπλοκότητα ενισχύεται με την προσθήκη καναλιών και εξαιρέσεων, σε αντίθεση με τις Ευρωπαϊκές τάσεις (2 κανάλια).
Ο περιορισμένος έλεγχος ζήτησης διαιωνίζει ένα μη αποδοτικό, από πλευράς κόστους, μείγμα, αυξάνοντας τη συνολική δαπάνη. Παράλληλα, η δημόσια χρηματοδότηση δεν ακολουθεί τον ρυθμό αύξησης της συνολικής δαπάνης, οδηγώντας σε αυξημένες επιστροφές. Με δεδομένο το σταθερό δημοσιονομικό πλαίσιο που παρέχει ο μηχανισμός των επιστροφών, η Πολιτεία δεν έχει ισχυρό κίνητρο να προωθήσει μέτρα για τον έλεγχο της συνολικής δαπάνης.
«Εμείς ζητούμε να τεθεί ένα όριο στις επιστροφές της φαρμακοβιομηχανίας. Θα σας αναφέρω το παράδειγμα της Κύπρου. Υπέρβαση στη δημόσια φαρμακευτική δαπάνη έως 5% την καταβάλλει το κράτος, το επόμενο 3,5% η φαρμακοβιομηχανία και τυχόν επιπλέον υπέρβαση την καταβάλλουν από κοινού» είπε χαρακτηριστικά ο πρόεδρος του ΣΦΕΕ, κ. Ολύμπιος Παπαδημητρίου, αντιπαραβάλλοντας την επιστροφή πλέον του 50% που καταβάλλουν στην Ελλάδα οι φαρμακοβιομηχανίες.
Ο Γενικός Διευθυντής του ΣΦΕΕ, κ. Μιχάλης Χειμώνας, έδωσε μια ακόμη ενδιαφέρουσα διάσταση στην εκτόξευση της φαρμακευτικής δαπάνης και μοιραία, των επιστροφών για τη φαρμακοβιομηχανία. «Όταν η ανεργία ήταν 22%, εμείς καλύπταμε τη φαρμακευτική δαπάνη των ανέργων/ανασφάλιστων, ύψους περίπου 150 εκατ. ευρώ. Τώρα που η ανεργία έχει υποχωρήσει στο 8%, η δαπάνη που καλύπτεται από τη φαρμακοβιομηχανία φτάνει τα 360 εκατ. ευρώ» υπογράμμισε αναφερόμενος στο κόστος της κοινωνικής/προνοιακής πολιτικής.
Ο έλεγχος και η εκκαθάριση των ανενεργών ΑΜΚΑ εκτιμάται ότι θα συρρικνώσει σημαντικά αυτό το ποσό, καθώς ήταν κοινή παραδοχή ότι στο συγκεκριμένο πεδίο υπήρχε ευρύ περιθώριο για έκνομες και καταχρηστικές δράσεις. Άνθρωποι που ζουν, εργάζονται και φορολογούνται σε άλλη χώρα αλλά έχουν από το παρελθόν ΑΜΚΑ στην Ελλάδα (για παράδειγμα Έλληνες του εξωτερικού) επισκέπτονταν την Ελλάδα για να υποβληθούν σε δωρεάν ιατρικές επισκέψεις στο ΕΣΥ και δωρεάν φάρμακα. Επιπλέον έχει παρουσιαστεί εμφατικά από την ηγεσία του υπουργείου Υγείας ως κρίσιμη μεταρρύθμιση για τον περιορισμό δαπανών στο ΕΣΥ και την καταπολέμηση φαινομένων διαφθοράς, όπως οι παράνομες συνταγογραφήσεις.
Στην πράξη αυτή η εκκαθάριση των ΑΜΚΑ ξεκίνησε μόλις τον περασμένο μήνα, με τις πληροφορίες να κάνουν λόγο για εκκαθάριση σταδιακή, περίπου 5.000 ΑΜΚΑ τον μήνα, από την ΗΔΙΚΑ.
Το κανάλι του Ινστιτούτου Φαρμακευτικής Έρευνας και Τεχνολογίας (ΙΦΕΤ) αναφέρθηκε επίσης από τους εκπροσώπους του ΣΦΕΕ ως ένα ακόμη απτό παράδειγμα «παράδοξου με ελληνική πατέντα». Μέσω του ΙΦΕΤ εισάγονται καινοτόμα φάρμακα ή φάρμακα που είναι σε έλλειψη στην Ελλάδα, με διαδικασίες διαφορετικές από εκείνες που προβλέπονται για το βασικό κανάλι, δηλαδή μέσω Επιτροπής Αξιολόγησης και στη συνέχεια Επιτροπής Διαπραγμάτευσης Τιμής, με απώτερο στόχο την όσο πιο άμεση κάλυψη των αναγκών των ασθενών. Σύμφωνα με τα στοιχεία που αναφέρθηκαν, η φαρμακευτική δαπάνη μέσω ΙΦΕΤ έχει φτάσει τα 400 εκατ. ευρώ για το 2025 όταν το 2020 δεν ξεπερνούσε τα 80 εκατ. ευρώ, αριθμοί που μαρτυρούν ότι το ΙΦΕΤ έχει έναν διαφορετικό ρόλο πλέον.
Οι εκπρόσωποι του ΣΦΕΕ αναφέρθηκαν στα 15 μέτρα για τη συγκράτηση της φαρμακευτικής δαπάνης που είχε παρουσιάσει στην αρχή της θητείας του στο υπουργείο Υγείας ο κ. Αδωνις Γεωργιάδης, το 2024, ζητώντας απολογισμό και αποτελέσματα. «Ακούμε συνεχώς για μέτρα και παρεμβάσεις που όμως, φοβάμαι, δεν εφαρμόζονται» είπε χαρακτηριστικά ο κ. Χειμώνας.
Κοιτώντας μπροστά και ισορροπώντας το σύστημα
Για να ισορροπηθεί το σύστημα θα πρέπει να τεθεί ένας διττός στόχος (συγκράτηση συνολικής δαπάνης και αύξηση δημόσιας χρηματοδότησης) με ταυτόχρονη εισαγωγή ενός μηχανισμού συνυπευθυνότητας για τη διαχείριση των αποκλίσεων, ήταν η πρόταση των συντακτών της μελέτης και του ΣΦΕΕ.
«Αν δεν υπάρξει διαχείριση στη δαπάνη, αυτή μπορεί να φτάσει τα 10,5 δισ. ευρώ έως το 2028. Απαιτείται σταδιακός επαναπροσδιορισμός της δημόσιας επένδυσης στο φάρμακο, στο επίπεδο των χωρών της Νότιας Ευρώπης, καθώς, όπως καταδεικνύει η μελέτη της Deloitte, το χρηματοδοτικό κενό θα ανέλθει σε 1,5 δισ. ευρώ έως το 2028, εκ των οποίων τα 800 εκατ. ευρώ θα μπορούσαν να αφορούν πρόσθετη χρηματοδότηση και τα 700 εκατ. ευρώ να προέλθουν από μεταρρυθμίσεις για καλύτερο έλεγχο της δαπάνης» εξήγησαν.
Ταυτόχρονα θα πρέπει να μειωθούν οι υποχρεωτικές επιστροφές (clawback και rebates). «Ένας ρεαλιστικός και εφικτός στόχος είναι να επιστρέψουμε σε ποσοστό ~40% επιστροφές, στα επίπεδα δηλαδή του 2020, που αποτέλεσε τη βάση για το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Τέλος, αν δεν ληφθούν και δεν υλοποιηθούν δομικά μέτρα άμεσα, η φαρμακευτική δαπάνη θα οδηγηθεί σε μη βιώσιμα επίπεδα με ό,τι συνέπειες θα έχει αυτό για τον κλάδο, αλλά και κυρίως για την πρόσβαση των ασθενών στις θεραπείες τους» υπογράμμισαν.
Σε αυτό το ασφυκτικό περιβάλλον πρέπει να συνυπολογιστούν οι διεθνείς τάσεις και προκλήσεις. Ενδεικτικά αναφέρθηκαν οι παγκόσμιες πιέσεις στην καινοτομία και οι αλλαγές στις επενδυτικές προτεραιότητες, ο ανταγωνισμός μεταξύ ΗΠΑ, Κίνας και Ευρώπης, οι πιέσεις τιμών από τις ΗΠΑ κλπ. καθώς θέτουν σημαντικές προκλήσεις στη βιωσιμότητα της φαρμακευτικής καινοτομίας.
Οι προτεινόμενες μεταρρυθμίσεις διαρθρώνονται γύρω από τρεις στρατηγικούς άξονες, οι οποίοι συνολικά, συνθέτουν έναν συνεκτικό οδικό χάρτη για την υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων αυτών:
1. Κάλυψη του χρηματοδοτικού κενού
2. Έλεγχος της δαπάνης / Εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων
3. Ενίσχυση πρωτοβάθμιας φροντίδας και εστίαση στην πρόληψη.
Ο μετασχηματισμός του φαρμακευτικού συστήματος είναι αναγκαίος για τη μετάβαση από μια συνθήκη, κατά την οποία όλοι οι συμμετέχοντες χάνουν, σε ένα σύστημα με βάση την αξία, όπου όλοι οι ενδιαφερόμενοι επωφελούνται.
Διαβάστε επίσης
«Ξέφυγε» το clawback για τα νοσοκομειακά φάρμακα – Πώς θα διορθωθεί
Φαρμακευτική δαπάνη: Στα 8,5 δις ευρώ το 2024 – Πόσο αυξήθηκε η συμμετοχή των ασθενών
